معرفی شیروان
شهرستان شیروان
شهرستان شیروان از شهرستانهای استان خراسان شمالی است.با وسعت ۳۷۸۹ کیلومتر که از شمال به کشور ترکمنستان و از جنوب به شهرستان اسفراین از شرق قوچان و از غرب به بجنورد محدود میشود. مرکز آن شهر شیروان است و لوجلی شهری است در شمال این شهرستان. شیروان از شهرهای مرتفع استان خراسان شمالی است که در درهٔ رود مرزی اترک ما بین کوههای کپهداغ و آلاداغ جای گرفتهاست. شیروان دارای آب و هوای نسبتا سرد در زمستان و گرم و معتدل در تابستان میباشد. این شهرستان در سال ۱۳۸۵، تعداد ۱۶۴ هزار نفر جمعیت داشتهاست
تقسیمات کشوری
بخش مرکزی شهرستان شیروان
دهستان حومه (شیروان)
دهستان زوارم
دهستان زیارت
دهستان سیوکانلو
دهستان گلیان
شهر: شیروان
بخش سرحد
دهستان تکمران
دهستان جیرستان(آلخاص ،کوسه ،ملوانلو،میلانلو،سیرسپرانلو،نامانلو)
دهستان قوشخانه
شهر: لوجلی
غار سلیمان
غار سلیمان، در غرب شهر شیروان و در نزدیکی روستای قشلاق کاوه و در کنار کوه پیکان در استان خراسان رضوی واقع شده است.
این غار دارای دهانه وسیع و سقفی از سنگ یکپارچه به طول 25 و عرض ۶ متر است. در انتهای آن سقف و کف غار به هم می رسد و در طرف شرق آن حفره های وجود دارد. طول این غار 50 متر است و از نوع غارهای خشک می باشد.
دانشگاههای شیروان
دانشگاه آزاد شیروان
دانشکده دولتی کشاورزی شیروان
دانشکده فنی پرفسور حسابی
دانشگاه پیام نور
آثار تاریخی
چهارطاقی تیموری
تپه باستانی
غارهای دستکند هنامه
مشاهیر شیروان
سعدالدین تفتازانی{شاعر و عارف}
شيخ رشيدالدين محمد
ارد بزرگ (شرکا){از مشاهیر برجسته ایران دارای کتابهای متعدد از جمله قاره کهن و جملات حکیمانه}
بابا توکل گلیانی{عارف}
هیوا مسیح{شاعر پست مدرن}
منوچهر لطیف{ قهرمان کشتی و قدیمی ترین کارشناس و منتقد کشتی ایران }
مکانهای زیارتی و تفریحی
امامزاده حمزه رضا
کوهستان پارک شیرکوه
ییلاق گلیان
آبشار استرخی
منطقه حفاظت شده گلول وسرانی
زوارم
سدهای بارزو و شورک
کوه شاهجهان از رشته کوه آلاداغ
رشته کوه کپه داغ
ييلاق اوغاز
غار كافر قلعه
غار پوستين دوز
کوههای آلخاص (واقع در مرز ترکمنستان)
ورزشهای پر استعداد شیروان
کشتی چوخه{ مسابقات این ورزش در سال۱۳۴۲ برای اولین بار با حمایت “منوچهر لطیف” در شهر شیروان برگزار شد}
کوهنوردی و صخره نوردی{رضا پیل پا عضو تیم ۵ نفره صخره نوردی ایران از شیروان}
والیبال{تیم قند شیروان که در سالهای ۸۱و۸۲ در لیگ برتر والیبال کشور حضور داشته و به عنوان بهترین تیم شهرستانی انتخاب شد این تیم به خاطر مشکلات مالی منحل شد}
ورزشهای رزمی
کوراش{ایوب حسنی قهرمان کوراش جهان وآسیا}
غذاهای محلی شیروان
قتلمه، چلپه، اگنجه، شیرمال، ساج نونه، فطیر، قاق، چریش لی فطیر، جزلق لی فطیر، کلوچه برنجی، چزمه، قوتاب(قطاب)، یخنه پلو، آبگوشت، سمسمه، دیمه دنی، قیش، کچه(کاچی)، نون قاتق، پی او، درشوگرم، آش رشته، یارمه، مسدوه، فرنی، شیره داغ، تلخان، آش قلیه
پیشینه
در ایران معمولا شهرهاو آبادیهای قدیم را به به پهلوانان و شهریاران نسبت میدهندمثلا بجنورد را به بیژن وشیروان را به انوشیروان نسبت میدهند.نام شیروان منسوب به نقش شیری که شکل و شمایل آن در دامن شمالی شیر کوه مشاهده میشود.
همچنین نام شیروان منسوب به شیربانانی بوده که در قرون گذشته در جنگلهای منطقه شیروان به شکار ونگهداری شیر اشتغال داشتهاند.
شیروان روزگاری پایتخت قوم پارت بودهاست. دیاکونوف محقق ونویسنده روسی معتقد است اولین امپراتوری مقتدر پارتها(یوئه چرمی)به نام کوشانیان در شیروان به وجود آمدهاست. ایزدوخاراکسی واسترابون از مورخین و جغرافیدانان یونان محل زندگی و حکومت پارت را در دره رود اترک شیروان ذکر کردهاند.
شیروان در زمان اشکانیان در زمره قلمرو آنان قرار داشته و وجود گورهای زرتشتی و آثار تاریخی در نقاط گوناگون ناحیه شیروان، نه تنها بر شناخت رویدادهای تاریخی شیروان در پیش از تاریخ کمک مینماید، بلکه آبادی و اهمیت این شهر را در آن زمان نشان میدهد. شهرهای خراسان، از جمله شیروان، بین سالهای ۳۱ و ۳۲ هـ. ق، در روزگار خلافت عثمان، به دست مسلمانان افتاد. در زمان حکومت طاهریان، صفاریان و سامانیان، شیروان یکیاز آبادیهای پرجمعیت و آباد بودهاست. سلطان محمود غزنوی در بازگشت از هندوستان از مسیر راه مشهد - طرقی - شیروان، یک شبانه روز در روستاهای دهستان گلیان شیروان، اردو زده است؛ به طوری که این محل را تخت سلطان محمود نیز مینامند. مغولان در ۶۱۸ هـ. ق، شهرهای خراسان، از جمله شیروان را گشودند و به کشتار و چپاول پرداختند. شیروان در ۸۷۴ هـ. ق، به دست تیمورلنگ افتاد. شیروان در زمان صفویه از اعتبار و اهمیت ویژهای برخوردار شد و در زمان شاه عباس بزرگ، کردان جنگجو به این ناحیه کوچ کردند. شاه عباس صفوی چند بار، از جمله در ۱۰۰۷ هـ. ق، به خراسان که مورد تاخت و تاز مردمان گوناگون بود و هم چنین به شیروان، مرکز حکومت ایلخانی سفر کردهاست. نادرشاه افشار در ۲۴ شوال ۱۱۴۸ هـ. ق، به پادشاهی رسید و رضاقلی میرزا، پسرش را فرمانروای خراسان، از جمله شیروان کرد.
شیروان یکی از شهرهای مهم نادر شاه افشار به حساب آمدهاست. در ۱۲۱۰ هـ. ق، آقا محمد خان قاجار هنگام رفتن به مشهد، از شیروان گذشت و امیر گونه خان، حاکم شیروان نسبت به وی اعلام وفاداری کرد. در روزگار محمد شاه قاجار، شیروان یکی از نواحی مهم درگیریهای حاکمان محلی، از جمله حاکمان شیروان و بجنورد بود. ناصرالدین شاه قاجار، دوبار در سالهای ۱۲۸۴ و ۱۳۰۰ هـ. ق، به خراسان سفر و از شیروان نیز دیدن کرد.
موقعیت جغرافیایی
شهرستان شیروان با 3978 کیلومتر مربع وسعت از شمال به ترکمنستان، جنوب به اسفراین، شرق به قوچان و غرب به بجنورد ارتباط دارد.
شیروان از شهرهای مرتفع استان خراسان شمالی در دره رود اترک و در بین کوه های کپه داغ و آلاداغ جای گرفته است.
پیشینه تاریخی
بر اساس یافته های باستان شناسی شیروان در طول هزاره های پنجم تا دوم قبل از میلاد مسکونی و اقوام مستقر درمنطقه از توانایی احداث تاسیسات آبیاری، مفرغ کاری کشت نباتات گوناگون و احداث خانه برخوردار بوده اند.
شیروان بخشی از سکونت گاه اولیه پارتها محسوب می شود.
این شهرستان بر میراث تمدنی چند هزارساله بالیده و رشد نموده است . تپه هایی با قدمت 4 تا 5 هزار سال قبل از میلاد مسیح در اطراف شهر خود نمایی می کند . آثار مکشوفه از این تپه ها بر قدمت تاریخی منطقه صحه می گذارد و آن را کهن ترین زیستگاه بشر در خراسان شمالی معرفی می کند.
یکی از اماکن تاریخی در شمال غربی شیروان بنایی موسوم به چهار تاقی بازمانده از عصر تیموری است. بر اساس سنگ قبر داخل بنا تاریخ ساخت آن به سال 785 هجری قمری باز میگردد.
این مقبره متعلق به یکی از سرداران امیر تیمور گورکانی است.
آجر کاری، گچبری، کاشیکاری و همچنین کتیبه ای به خط ثلث از تزئینات بنا می باشد.
به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی، شهرستان شیروان دارای مناطق ییلاغی و غار های دیدنی بسیاری است.
ییلاق اوغاز در فاصله 45 کیلومتری شمال شرقی شیروان با چشمه معروف بکان پذیرای مسافران بسیاری است.
ییلاق زوارم نیز به دلیل برخورداری از چشمه ها آبشارها و حوضچه های سنگی معروف می باشد غارکافر قلعه در 5 کیلومتری جنوب غربی روستای گلیان با ارتفاع 50 متر از سطح دره با دهانه ای شکاف مانند مسکونی بوده و در اطراف آن سنگ چین، دیوارهای سنگی و گورستان قدیمی مشاهده می شود.
بخشی از جاذبه های گردشگری و تاریخی
ییلاق گیل نامانلو
ییلاق بوانلو
ییلاق آلاشکو
ییلاق چیانلو
ییلاق گلیان
غار پوستین دوز
غار سلیمان و ...
منبع : اداره تبلیغات اسلامی استان خراسان شمالی
شگفتي غارهاي هنامه
غارهاي هنامه مجموعه معماري دستكند است كه در ٣ طبقه بر روي هم در سينه كوهي در جنوب روستاي هنامه از توابع دهستان سيوكانلوي شهرستان شيروان قرار گرفته است.كارشناس معاونت ميراث فرهنگي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري خراسان شمالي در خصوص مجموعه معماري دستكند عنوان كرد: اين مجموعه كه باتوجه به وسعت آن زماني جمعيت قابل توجهي از ساكنان بومي منطقه را در خود جاي مي داده، در سينه كوهي به نام گرمه دره قرار گرفته است و حدود ١٠٠ متر از كف دره ارتفاع دارد.«علي اكبر وحدتي» ادامه داد: براي دسترسي به اين غارها بايد از مسير شيروان به خانلق و از طريق راه آسفالته به سمت شمال و به سوي روستاي هنامه رفت.وي اضافه كرد: پس از طي حدود ١٨ كيلومتر در نزديكي روستاي هنامه يك راه فرعي خاكي به سمت غارهاي هنامه وجود دارد كه پس از عبور از يك مسيل فصلي و كوهپيمايي مختصر در شيب تند دامنه به غار مي رسيم.به گفته وي نمونه مشابه معماري دستكند و روستايي كه در دل كوه حفر شده در ساير نقاط ايران به ويژه در جنوب كشور مشاهده شده است كه مي توان به غار خربس در جزيره قشم و روستاي ميمند در كرمان اشاره كرد. وي بيان داشت: در تمام اين مناطق جنس تشكيلات زمين شناسي به گونه اي بوده كه امكان حفر مجموعه اي از اتاق ها و فضاهاي ديگر در سينه كوه وجود داشته است.وحدتي با اشاره به اين كه غارهاي هنامه در ٣ طبقه بر روي هم در ديواره عمودي كوه حفر شده گفت: حفر هر طبقه، كف طبقه فوقاني را تشكيل مي دهد و سقف يا كف اتاق ها يك لايه متراكم شني به ضخامت ٥٠ تا ١٠٠ سانتي متر است كه به طور طبيعي در كوه وجود داشته و به طور مناسب از آن بهره برداري شده است.به گفته وي دسترسي به اين اتاق ها از بالاي كوه غيرممكن است.وي با بيان اين كه رودخانه فصلي هنامه در پاي كوه جريان دارد و مي توانسته در تأمين آب ساكنان غارها نقش اساسي ايفا كرده باشد، افزود: در سال هاي گذشته به دليل فرسايش جوي و موقعيت قرارگيري غارها در ديواره عمودي كوه، بخشي از آن ها فرو ريخته است.اين كارشناس عنوان كرد: فضاها كه در ٣ طبقه شكل داده شده يكي بر روي ديگري واقع است و در طبقه اول آن، دالان هاي بزرگ با پيش آمدگي هايي در پاي ديوار به شكل آخور ديده مي شود كه احتمال مي رود مربوط به نگهداري احشام بوده باشد.به گفته وي در طبقه دوم فضاها كوچك تر است كه باتوجه به وجود اجاق هاي متعدد و دودزدگي سقف آن ها بايد مربوط به زندگي افراد در اين محل بوده باشد.وي ادامه داد: ضخامت قابل توجه لايه دوده و كربن بر سقف و ديوارهاي اين طبقه نشان مي دهد اين مكان مدت ها سراي امني براي ساكنان بومي منطقه بوده و مورد توجه فراوان قرار داشته است وي خاطرنشان كرد: پراكندگي قطعات خمره ها و ظروف سفالين، ذخيره سازي آرد و غلات در پاي دامنه ها و نزديك به غارها نشانگر زندگي در اين محل به ويژه در دوره هاي آشوب و ناامني سياسي است تا ساكنان ياراي مقاومت در برابر مهاجمان را داشته باشند.وي عنوان كرد: تمام عناصر معماري داخل فضاها از قبيل آخورها، اجاق ها و ... از جنس كوه و به صورت دستكند ايجاد شده است و در حال حاضر به طور كلي حدود ٢٠ اتاق در اين مجموعه دستكند سالم باقي مانده و بخش بزرگي از فضاها نيز در اثر ريزش ديواره كوه منهدم شده و فرو ريخته است.
منبع : خراسان