معرفی کامل شهرستان جاجرم
ویژگیها و شاخصهای جغرافیایی شهرستان :
شهرستان جاجرم در جنوب غربی استان خراسان شمالی واقع شده است . مساحت این شهرستان 3641 کیلومترمترمربع و دارای 34781 نفر جمعیت می باشد که 14818 نفر جمعیت روس تایی و 19969 نفر شهری می باشند. شهرستان جاجرم براساس آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن دارای 117 پارچه
روستا و آبادی م ی باشد که از این تعداد 49 پارچه روستا دارای سکنه و 68 آبادی نیز خالی از سکنه می باشند. این شهرستان ازسه بخش مرکزی ، س نخواست و شوقان تشکیل گردیده است . این شهرستان از طرف شمال شرق به شهرستان بجنورد ، از شمال به شهرستان مانه و سملقان ، از غرب به شهرستان گرمه،از طرف جنوب و غرب ب ه استان سمنان و شهرستان شاهرود ، از شرق به شهرستان اسفراین و ازجنوب شرق به شهرستان جوین محدود می شود . این شهرستان به لحاظ موقعیت ریاضی در 56 درجه و 12 د قیقه طول شرقی و 36 درجه و 36 دقیقه شمالی قرار گرفته است.
-2-1-1 تقسیمات سیاسی:
این شهرستان دارای سه بخش مرکزی به مرکزیت شهر جاجرم، بخش جلگه شوقان به مرکزیت شهر شوقان و بخش جلگه سنخواست به مرکزیت شهر سنخواست می باشد.
ویژگیهای طبیعی :
توپوگرافی
از مهمترین ارتفاعات این شهرستان می توان به کوههای زیر اشاره کرد :
کوه سالوک با ارتفاع 2659 متر از رشته کوههای آلاداغ
کوه بهار با ارتفاع 2425 متر
کوه اطاق گاهی با ارتفاع 1864 متر
کوه خواجه با ارتفاع 1301 متر
آب و هوا :
آب و هوای منطقه نیمه استپی ، گرم و خشک می باشد .
میانگین بارش : 134 میلیمتر
جهت باد غالب : از شمال غربی
میانگین دما : 5/16 درجه سانتیگراد
متوسط سرعت باد :5/8 متر بر ثانیه ( 30 کیلومتر بر ساعت)
میانگین رطوبت 50 %:
حداقل دمای ثبت شده : 2/13- درجه
حداکثر دمای ثبت شده :4/41 درجه
منابع آب :
مهمترین رودخانه های شهرستان عبارتند از رودخانه کال شور جاجرم : شاخه های اولیه این رودخانه از ارتفاعات بینالود سرچشمه گرفته به طوری که آبهای منطقه نسبتا وسیعی از شمال غرب منطقه خراسان و مناطق شرقی سمنان جمع آوری و به کویر نمک می رساند . این سرشاخه ها به نامهای کال شور و کال ولایت در جنوب شهر اسفراین به هم پیوسته و رودخانه کال شور جاجرم را به وجود می آورند جهت مسیر این رودخانه شمال شرق – جنوب غرب بوده که پس از وارد شدن به دشت جاجرم به سمت جنوب تغییر مسیر داده و شاخه های مهمی مانند جوین ، کال شور شاهرود می پیوندد و پس از آن وارد حاشیه شمالی دشت کویر گردیده و در ریگزارهای آن فرو می رود . این رودخانه دارای جریان دائمی بوده و به صورت زهکشی آب زیرزمینی، در فصول بدون بارندگی می باشد که به دلیل غلظت زیاد املاح قابل استفاده نیست .
رودخانه فصلی دربند : این رودخانه یکی از از شاخه های رودخانه کال شور جاجرم می باشد و از دامنه های رشته کوههای آلاداغ سرچشمه گرفته و در جهت شرق به غرب جریان پیدا می کند و وارد دشت شوقان می شود ، این دشت را مشروب نموده و به سمت جنوب تغییر مسیر می دهد و پس از عبور از دره دربند و روستای دربند وارد اراضی روستای اندوقان و در نهایت وارد رودخانه کال شور می شود.
-4-3-1-1 دشتها:
از دشتهای مهم شهرستان می توان به موارد ذیل اشاره کرد :
دشت جاجرم : یکی از دشتهای میان کوهی شهرستان بوده که مهمترین سکونتگاه شهرستان در آن تکوین یافته است .
دشت شوقان : یکی از دشتهای میان کوهی بوده که توسط کوههای مرتفع آلاداغ محصور شده است
دشت سنخواست : یکی از دشتهای حاصلخیز بوده که توسط مواد آبرفتی پوشیده شده است
از تنگه های مهم این شهرستان می توان به تنگه دربند و تنگه گزی اشاره کرد ..
ویژگیها و شاخصهای جمعیتی شهرستان:
جمعیت:
جمعیت شهرستان با توجه به نتایج آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1، 34787 نفر می باشد که حدود 14818 نفر جمعیت روستایی و 19969 نفر شهری می باشد . همچنین شایان توجه است که شهرستان جاجرم براساس آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن دارای 117 پارچه روستا و آبادی می باشد که از مجموعه این تعداد 49 پارچه ابادی دارای سکنه و 68 آبادی نیز خالی از سکنه می باشند.
جمعیت شهری و روستایی:
از کل جمعیت شهرستان جاجرم براساس آمار جمعیت سال 1385 ، تعداد 19969 نفر ساکن مناطق شهری(جاجرم – شوقان و سنخواست ) که 57 درصد از کل جمعیت را شامل می شوند و تعداد 14818نفر برابر با 43 درصد ساکن نقاط روستایی هستند.
ترکیب جنسی و سنی:
در آبان ماه 1385 ، از 58483 نفر جمعیت شهرستان، 28943 نفر مرد و 29540 نفر زن بوده اند که درنتیجه، نسبت جنسی برابر 98 به دست می آید. به عبارت دیگر، در مقابل هر 100 نفر زن، 98 نفر مرد وجود داشته است این نسبت برای اطفال کمتر از یک ساله 15/108 و برای بزرگسالان (65 ساله و بیشتر)30/113 بوده است. نسبت جنسی در نقاط شهری 20/100 در نقاط روستایی 91/94 بوده است.
از جمعیت شهرستان 11/28 درصد در گروه سنی کمتر از 15 ساله، 94/65 65 درصد در گروه سنی 15-64 ساله و 95/5 درصد در گروه سنی 65 ساله و بیش تر قرار داشته اند (اطلاعات آماری مذکور مربوط به قبل از انتزاع شهرستان گرمه از شهرستان جاجرم می باشد)
مهاجرت
در آبان ماه 1385 ، از 58483 نفر جمعیت ساکن شهرستان 07/82 درصد در شهر یا آبادی محل اقامت خود به دنیا آمده اند. این نسبت در نقاط شهری و روستایی به ترتیب 74/79 و 37/85 درصد بوده است. مقایسه محل تولد افراد با محلی که در آن سرشماری شده اند نشان می دهد که از جمعیت ساکن شهرستان،87/5 و 47/5درصد از شهر به شهر، 18/4 درصد از روستا به روستا و60/1 درصد از شهر به روستا مهاجرت کرده اند.
از آبان ماه 1375 تا آبان 1375،11906 نفر به شهرستان وارد و یا در داخل این شهرستان جابجا شده اند . محل اقامت قبلی 45/49 درصد مهاجران سایر استان ها 28/20 درصد شهرستان های دیگر همین استان و 11/30 درصد در شهرستان محل سرشماری بوده است . محل اقامت قبلی بقیه افراد، خارج از کشور یا اظهارنشده بوده است . مقایسه محل اقامت قبلی مهاجران با محلی که در آن سرشماری شده اند نشان می دهند 50/19 درصد از روستا به شهر، 58/45 درصد از شهر به شهر، 79/9 درصد از روستا به روستا و 97/24 درصد از شهر به روستا در طی ده سال قبل از سرشماری آبان ماه 1385 مهاجرت کرده اند (اطلاعات آماری مذکور مربوط به قبل از انتزاع شهرستان گرمه از شهرستان جاجرم می باشد)
نیروی انسانی:
در آبان ماه 1385 ، جمعیت فعال (افراد شاغل و بیکار )39/45 درصد از جمعیت 10 ساله و بیش تر شهرستان را تشکیل می داده اند این نسبت برای مردان و زنان به تر تیب 53/70 و 08/21 درصد بوده است. نوع فعالیت جمعیت 10 ساله و بیش تر در نقاط شهری، 66/41 درصد و در نقاط روستایی 65/50 درصد بوده است. در آبان ماه 1385 ، از شاغلان 10 ساله و بیش تر شهرستان، 48/37 37 درصد در بخش کشاورزی، 23/32 درصد در بخش صنعت و 33/29 درصد در بخش خ دمات به کار اشتغال داشته اند . این نسبت ها در مناطق شهری به ترتیب 52/15 ، 12/38 ، 82/42 درصد و در مناطق روستایی به ترتیب 72/59 ،67/25 ، 30/14 درصد بوده است.
در آبان ماه 1385 ، از جمعیت شاغل 10 ساله و بیش تر شهرستان، 37/82 درصد در بخش خصوصی درصد در بخش عمومی فعالیت می کردند. این نسبت ها برای نقاط شهری به ترتیب 79/72 و 10/25 درصد و برای نقاط روستایی 03/93 و 10/5 درصد بوده است . (اطلاعات آماری مذکور مربوط به قبل از انتزاع شهرستان گرمه از شهرستان جاجرم می باشد)
سواد
73/81درصد از جمعیت 6 سال و بالات ر شهرستان باسواد می باشند . شهرستان جاجرم در حال حاضر دارای 94 مدرسه که 44 مدرسه شهری و 50 مدرسه روستایی مجموعا با 362 کلاس در مدارس شهرستان به تحصیل خود ادامه می دهند.
ویژگیها و شاخصهای اقتصادی -تولیدی شهرستان:
کشاورزی و منابع طبیعی:
کل سطح اراضی زیر کشت شهرستان 15496 هکتارمی باشذ که از این مقدار 13204 هکتار زیر کشت زراعی و 2292 هکتار زیر کشت باغات می باشد . میزان تولید محصولات زراعی 56003 تن و میزان محصولات باغی 9086 تن می باشد محصولات زراعی عمده شهرستان شامل گندم، جو ، چغندر، پنبه، پیاز و محصولات مهم باغی شهرستان شامل سیب،گلابی،آلو، زردآلو، انگور، گردو و انار می باشد.
این شهرستان 169374 راس دام سبک، 8377 ر أس دام سنگین و 3690 کلنی زنبور عسل دارد و میزان تولید گوشت قرمز 1126 تن، شیرخام 12800 تن، عسل 46 تن، گوشت ماهی 19 تن، بوقلمون 40 تن در سال می باشد که در مجموع تولیدات دامی شهرستان 14031 تن می باشد.
منابع آبی :
عمده ترین منابع آبی شهرستان از 200 حلقه چاه عمیق و 75 رشته قنات و 7 رودخانه فصلی و 2
رودخانه تامین می شود.
دام و طیور :
در سال 1388 تعداد 144722 راس دام سبک و 8377 رأ س دام سنگین در شهرستان سرشماری شده
است.
صنعت و معدن :
در سال 1389 دو معدن بوکسیت و سنگ آهگ در شهرستان فعال می باشند. و از جمله مهمترین واحدهای صنعتی فعال در شهرستان میتوان از کارخانه 280 هزار تنی آلومینا با اشتغال زایی بیش از 1600 نفر نام برد . وجود بیش از 30 طرح جانبی و پائین دستی این کارخانه با اشتغالزایی بیش از 3000 نفر از ویژگی های منحصر به فرد بخش صنعت این شهرستان می باشد.
ویژگیها و شاخصهای اجتماعی شهرستان:
-1 ویژگیهای قومی-مذهبی:
با عنایت به اینکه مردم شهرستان دارای اشتراکات مذهبی ، فرهنگی و ... می باشند و با وجود سه قومیت ترک ، کرد و تات از تعاملات اجتماعی و فرهنگی خوبی برخوردار می باشند .
مردم شهرستان با توجه به قومیت خود به سه لهجه فارسی ، کردی و ترکی سخن می گویند.
لهجه محلی جاجرم و شاخه های مختلف آن که وابسته به زبان فارسی دری است و زبان ولهجه تات از قدیمی ترین لهجه های خرسان بزرگ و ملی ایران است.
همه مردم شهرستان مسلمان می باشند و اعتقادات مذهبی در بین آنان ریشه های عمیقی دارد همچنین مردم این شهرستان در حوزه های سیاسی نیز حضور فعال دارند که کسب بالاترین درصد مشارکت در انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری مؤید همین مطلب می باشد.
-2 فرهنگ و هنر:
تعداد کانو نهای فرهنگی و هنری شهرستان 22 باب میباشند و در کنار این امکانات نهادنماز جمعه در جاجرم ، شوقان و سنخواست مستقر می باشد وتعداد مساجد 70 باب، تعداد 27 حسینیه، تکایاباب، هیأتهای مذهبی موجود می باشد.
-3 گردشگری :
جاجرم بخاطر آثار متعدد تاریخی و باستانی یکی از مناطق ارزشمند و شایان توجه باستانشناسی در استان خراسان شمالی است. این منطقه باستانی دارای آثار مهمی همچون محوطه تاریخی تپه پهلوان، تپه حیدران و..با قدمت هزار سال و نیز بناهای باارزشی نظیر مسجد جامع جاجرم است این شهرستان دارای تنوع قومیتی ، فارس، کرد ، ترک و آداب و رسوم و سنن خاص می باشد. با توجه به شرایط آب و هوایی و قدمت تاریخی از قابلیتهای زیادی در زمینه گردشگری و میراث فرهنگی و صنایع دستی برخوردار است به نحوی که این شهرستان با بیش از 53 اثر تا ریخی ثبت شده یکی از مهمترین مناطق استان از نظر تاریخی می باشد همچنین وجود مناطق م ناسب برای گردشگری از جمله شوقان ، منطقه حفاظت شده میاندشت، روستای طبر و کاروانسرای قلی تاثیر مهمی در جذب گردشگران به خصوص گردشگران داخلی در سطح شهرستان دارد و در آینده با بهره برداری از محورهای مواصلاتی جاجرم – میامی – سنخواست –اسفراین و جاده سنخواست به بجنورد و قرار گرفتن این شهرستان در مسیر جاده اصلی ظرفیتهای بسیاری را در شهرستان برای توسعه صنعت گردشگری فراهم خواهد نموده است ، از جمله مهمترین آثار تاریخی و طبیعی ثبت شده در شهرستان می توان به :
-1 مسجد جامع جاجرم 2- رباط قلی 3- حمام صفوی 4- خواجه مهزیار 5- سردابه جاجرم 6- نارین قلعه
-7 منطقه حفاظت شده میاندشت (زیستگاه یوزپلنگ آسایی) و ... اشاره نمود.
-4 آموزش:
شهرستان جاجرم در حال حاضر دارای 94 مدرسه که 44 مدرسه شهری و 50 مدرسه روستایی مجموعا با362 کلاس درس می باشد که در جداول شماره 8،9،10 به تفصیل شرح داده شده است.
-5 آموزش عالی
شهرستان جاجرم در حال حاضر دارای 4 مرکز آموزش عالی فعال با 72 نفر عضو هیت عملی و 937 نفر دانشجو در مقطع تحصیلی کاردانی و کارشناسی در 17 رشته می باشد . که در جداول شماره 11 و 12 داده شده است.
-6 بهداشت و درمان:
بیمارستان 32 تختخوابی جواد الائمه (ع) جاجرم در سال 1384 در 5 بخش به بهره بهرداری رسیده که دارای 4 مراکز بهداشتی، 17 خانه های بهداشت و 2 واحد داروخانه می باشد که در جدول شماره 13 شرح داده شده است.
ویژگیها و شاخصهای زیربنایی شهرستان:
-1 شبکه های ارتباطی :
طول راه های حوزه استحفاظی اداره راه وترابری شهرستان جاجرم 291 کیلومتر می باشد . که 161 کیلومتر آن راه های اصلی وفرعی ( 71 کیلومتر راه اصلی و 90 کیلومتر راه فرعی) وطول راه روستای 5/130 (5/58 کیلومتر آسفالت و کیلومتر شن ی وخاکی ) می باشد . در حال حاضر مهمترین پروژه های راه سازی در حوزه این شهرستان تکمیل محور جاجرم به میامی، احداث راه اصلی بجنورد به سنخواست به طول 75 کیلومتر و راه کرنخ به شوقان به طول 30 کیلومتر می باشد . و از تعداد کل روستاهای شهرستان 15 روستا فاقد راه آسفالته می باشد.
عمران شهری و روستایی:
آب شرب :
شهری: از لحاظ شاخص برخورداری جمعیت شهری از آب شرب بهداشتی 98 درصد از خانوارهای شهری در سه شهرجاجرم، شوقان و سنخواست از نعمت آب شرب سالم بهره مند هستند.
روستایی : در بخش آب شرب روستایی شاخص بهره مندی روستاییان شهرستان تا کنون در سه سطح مختلف به شرح زیر 80 درصد می باشد.
برق :
در حال حاضر 100 درصد خانوارهای شهری با 6412 اشتراک و 9/99 درصد از خانوارهای روستایی با اشتراک در سطح شهرستان از نعمت برق برخوردار م ی باشند و تم امی روستاهای بالای 20 خانوار شهرستان از نعمت برق برخوردار می باشند.
گاز طبیعی :
با اجرای طرح گازرسانی به شهرهای شوقان و سنخواست تمامی شهرهای این شهرستان 100 درصد از جمعیت شهری شهرستان از نعمت گاز طبیعی برخودار گردیده اند.
در عرصه گازرسانی به روستاهای شهرستان نیز تا تنها یک روستا(اندقان) از نعمت گاز برخوردار می باشد. در حال حاضر در سطح شهرستان 2 جایگاه گاز طبیعی cng در شهرهای جاجرم و سنخواست درحال بهره برداری می باشد.
فناوری اطلاعات و ارتباطات :
در حال حاضر شهرستان به لحاظ برخ ورداری از خدمات مخابراتی با داشتن 10136 خط تلفن ثابت و15124 خط تلفن همراه و وجود 3 مرکز مخابراتی شهری و 7 مرکزی مخابراتی روستایی دارای شاخص ضریب نفوذ تلفن ثابت28/23 و ضریب نفوذ تلفن همراه نیز25/13 می باشد.
در این شهرستان همچنین 7 کافی نت و 3isp وجود دارد که در جدول شماره 17 آورده شده است.
دانلود پی دی اف مربوطه
سنگ نگاره ها در منطقه کوهستانی غرب ˈدشتˈ جاجرم با ارتفاع هزار و 320 متر از سطح دریا واقع شده که محیطی نیمه بیابانی و استپی است.
