7- آموزش عالي  

در سال1369  بجنورد بعنوان يكي از 22 قطب دانشگاهي كشور اعلام گرديد ولي آموزش عالي در اين شهرستان ا ز سال 1356 آغاز شد و  از سال 1369 بجنورد به عنوان يكي از 22 قطب دانشگاهي كشور در نظر گرفته شده است . 

 

تاسيس مراكز آموزش عالي از حمايت هاي مردمي برخوردار بوده چنانكه در تاسيس اولين
مركز آموزش عالي فرهنگيان و اغلب قشرهاي مردم بخصوص خيرين در تاسيس دانشگاه آزاد اسلامي كمك شايان توجهي كرده اند . دانشگاه اخير الذكر با اين حمايتها ظرف چهار سال اول چهار درجه توسعه را طي كرد و از موقعيت كوچك به درجه بسيار بزرگ ارتقا يافت .

 

 

با دقت در آمار، نسبت هاي زيردر آموزش عالي شهرستان  قابل توجه خواهد بود :

 

 

 

نتيجه اينكه توان بالقوه  بجنورد براي توسعه آموزش عالي قوي است ، و لذا زمينه براي گسترش همه جانبه مهياست  .

 

 تاريخ تاسيس مراكز آموزش عالي و تعداد دانشجويان آنها در ارديبهشت 1379

 

 

بجنورد شهر دانشگاهي   -  بجنورد يكي از 22 قطب دانشگاهي كشور بوده و  اكنون داراي شرايط
زير است :[1]

 

رشته هاي مراكز آموزش عالي بجنورد به ترتيب ذيل مي باشد :

 

 

1- دانشگاه آزاد اسلامي 

 

 

2-دانشگاه پيام نور

 

 

 

 

3- دانشكده پرستاري و مامايي

 

 

 

4- مركز آموزش عالي فرهنگيان

 

 

 

 

5              - مركز آموزش مديريت دولتي

 

 

 

 

6- مركز تربيت معلم امام محمد باقر (ع)

 

 

 

 

7- آموزشكده انقلاب اسلامي

 

 

 

8-آموزشكده دارالفنون

 

 

 

8- امور فرهنگي وهنري [1]

 

1-    كتابخانه ها  

 الف - كتابخانه عمومي شامل :

1-        بجنورد با زير بناي 650 متر مربع داراي 20332 جلد كتاب  است .

2-       كتابخانه راز با زير بناي 250 متر مربع  داراي 2544 جلد كتاب  است .

3-       كتابخانه عمومي آشخانه با ساختمان استيجاري داراي 6624 جلد كتاب است .

ب – كتابخانه تخصصي پژوهشگاه معلم وابسته به اداره آموزش و پرورش بجنورد  – اين كتابخانه در سال 1365 تاسيس شده است و در حال حاضر داراي  بيش از 10000 جلد كتاب ، مجله و اثر است  .

اين كتابخانه در نوع خود در سطح شهرستان و در اداره كل آموزش و پرورش خراسان بي نظير است .[2]

 

2-       سينما  - يك باب  وابسته به بنياد مستضعفان و جانبازان

 

 

3-     انجمن هاي فرهنگي وهنري - شامل انجمن هاي  نمايش ، هنرهاي تجسمي ، خوشنويسان ، موسيقي و شعر و ادب  است كه 420 نفر عضو فعال را تحت پوشش دارد.

 

 

 

4-     امور فرهنگي - شامل 14 كانون فرهنگي هنري مساجد ، 4 واحد چاپخانه با امكانات متوسط  ، يك واحد نمايشگاهي دائمي و يك عنوان نشريه محلي به نام " نسيم بجنورد ".

 

 

5-     گروه نمايش ميلاد   - اين گروه در سال 1367 تاسيس شده و اكنون داراي 45 عضو مي باشد و تاكنون 7 نمايش آن در سطح استان مقام كسب كرده است و آخرين نمايش آن تحت عنوان "  چپر " در سال 1378  مقام اول استان خراسان ومنطقه 2 تاتر كشور و جشنواره سراسري سوره بوشهر و همايش بچه هاي مسجد قزوين را حائز  شده  وبين 70 كار ايراني و خارجي در جشنواره بين المللي فجر برترين موسيقي را داشت .

9- بهداشت و درمـان [1]    -توانمنديهاي شهرستان بجنورد در واحد بهداشت در پايان سال 1378 به
قرار زير بوده است :

 

 

 

        توانمنديهاي شهرستان بجنورد در واحد درمان در پايان سال 1378 به قرار زير بوده است :

 

 

 

تجهيزات  عمده پزشكي موجود در شهرستان عبارتند از :

سي تي اسكن ( در حال افتتاح )، سونوگرافي ،آندوسكوپي ، اتوتكنيكن ، اتو آناليز ، الكتروفورز و الايزا در بخش
دولتي . سونوگرافي ، اكوكارديوگرافي ، تست ورزش ، EEG ، سيستسكوپي ، اسپيرومتري ، اوديومتري ، بينايي سنجي  كامپيوتري در بخش خصوصي

 

فعاليتهاي  خدماتي و فرهنگي در زمينه بهداشت و درمان شامل موارد زير است :

1-      فعاليت انجمن بيماريهاي كليوي و خاص

2-     انتشار ماهنامه داخلي درمان جهت ارتباط  مستقيم با كادر درمان شهرستان

3-    برگزاري سمينار هاي آموزشي و علمي وبازآموزي پزشكان

  

 10- بهزيستي و تا مين اجتماعي    [2]   - شهرستان بجنورد در سال 1378 برخوردار از  2  مركز حمايتي شهري و 7  مركز حمايتي روستايي و يك مركز توانبخشي روزانه بوده است  ،‌و درهمين سال تعداد  331  خانوار تحت پوشش مستمري و تعداد 413 معلول تحت پوشش خدمات مستمري بهزيستي  قرارداشته است .و نيز در اين سال
كميته امداد امام خميني (ره) تعداد 1892 خانواده شهري و 2098 خانواده روستايي را زير پوشش عادي خود داشته و تعداد 4571 خانوار نيز مشمول طرح شهيد رجايي بوده اند .

اقدامات اجرايي مورد نظر در ارتباط با بهزيستي در شهرستان بجنورد تا پايان برنامه دوم به شرح زير مي باشد :

1-    تشويق وترغيب بخش خصوصي در امر سرمايه گذاري و ارائه خدمات توانبخشي و نگهداري معلولين و
كودكان بي سرپرست و سالمندان

2-     حمايت از مشاركتهاي مردمي و فعاليت هاي خيريه

3-    واگذاري واحد هاي جديد به هيات امنا هاي غير دولتي

4-    احداث يك مجتمع شهري

5-    نگهداري واحد هاي موجود از طريق تامين اعتبارات جهت تعميرات اساسي آن

6-     تكميل يك مركز توانبخشي

 

 

 11- تربيت بدني  [3]   -  در حال حاضر در شهرستان بجنورد 14 هيات ورزشي با 424 ورزشكار تحت پوشش  به فعاليت  ورزشي اشتغال دارند. اين هيات ها داراي 38 مربي ورزش و 48 داور مي باشند  .

 اماكن ورزشي تربيت بدني در شهرستان بجنورد عبارتند از :

يك استاديوم  ، 6 سالن ورزشي ، يك زمين فوتبال ، يك گود ورزشهاي باستاني ، يك پيست دو و ميداني ، چهار زمين واليبال ، بسكتبال ، هندبال و يك استخر روباز .

اماكن ورزشي در مدارس شهرستان بجنورد نيز 2800 ورزشكار دانش آموز را تحت پوشش دارند  و 121 مربي و 114 داور در اين زمينه در شهرستان بجنورد به فعاليت مشغول هستند  .

تربيت بدني آموزش و پرورش داراي 6 سالن ورزشي مي باشد .

 

فصل سوم

 امــور توليــدي

 

1- كشاورزي

شهرستان بجنورد  با دارا بودن 7/3 درصد مساحت استان خراسان 44/7 درصد زمين هاي زيركشت استان را دارد. [1]   منابع تامين آب كشاورزي شامل آبهاي سطحي و زير زميني با 19 رشته رودخانه و 196 دهانه چشمه و تعداد 427 حلقه چاه عميق و نيمه عميق و 53 رشته قنات باميزان تخليه  ساليانه 466/697 ميليون متر مكعب اراضي كشاورزي شهرستان  را آبياري مي نمايد.

سطح زير كشت محصولات زراعي شهرستان در سال 77-1376  ، 123878 هكتار بوده كه 31درصد آن آبي و
 69 درصد ديم بوده است  . سطح زير كشت محصولات باغي شهرستان در همان سال 11416 هكتار بوده كه 4/47 درصد آن را  اراضي آبي و 6/52 درصد را اراضي ديم تشكيل مي داده است .

 

  

-كشاورزي ايران در طول برنامه اول ودوم اقتصادي

با رجوع به آمار تحولات مشروحه زير در زمينه كشاورزي بجنورد مشخص مي شود :

در سال زراعي 58-57 جمعا” 56550 هكتار زير كشت محصولات زراعي و 3157 هكتار زير كشت محصولات باغي بوده است . در پايان برنامه دوم اين ارقام به ترتيب به 139700 هكتار و 11062 هكتار رسيده است كه  به ترتيب 77/2 و 5/3 برابر افزايش رانشان مي دهند .

طرحهاي مهم زراعي و باغي در طول برنامه اول و دوم شامل طرح محوري گندم ، افزايش توليدات علوفه اي و افزايش توليد نباتات زراعي ، افزايش توليد گندم ديم ، اصلاح و احيا  باغات ميوه ، مبارزه با آفات و بيماريهاي گياهي ، آموزش و ترويج كشاورزي و طرح طوبي تاثير بسزايي در افزايش توليد  و سطح زير كشت  محصولات داشته است  . طرح محوري گندم كه از سال 1368 در سطح 4700 هكتار آغاز شده در طول برنامه هاي اول ودوم موفق شد ضمن افزايش سطح
زير كشت به 13500 هكتار, عملكرد در هكتار را از 7/2 تن به 45/3 تن افزايش دهد .

از اقدامات مهم در چهارچوب برنامه اول ودوم و با توجه به كاهش نزولات آسماني , اجراي سيستم هاي آبياري
تحت فشار براي صرفه جويي در مصرف آب بوده است كه در اين راستا 1500 هكتار از مزارع و باغات شهرستان
تحت پوشش قرار گرفته است . همچنين اجراي طرحهاي تجهيز و نوسازي اراضي سنتي در سطح 660 هكتار ،
پوشش انهار به طول 86/54 كيلو متر و احداث تعداد 21 آببند انحرافي با مقدار آب استحصالي
ساليانه 63/52 ميليون متر مكعب از اقدامات اساسي بخش كشاورزي در شهرستان بشمار مي آيد .

 

 

محصولات زراعي و باغي عمده شهرستان بجنورد

 

 

 

 

2- جنگل و مرتع [2]

3/91 درصد از كل مساحت شهرستان را عرصه منابع طبيعي فرا گرفته و اين منابع 4/5 درصد كل منابع طبيعي استان خراسان را تشكيل مي دهد .

عرصه منابع طبيعي شهرستان به تفكيك جنگل و مراتع به شرح ذيل قابل توصيف  است :

 

الف – جنگلها - شهرستان  بجنورد 100 هزارهكتار جنگل ارس , 6 هزار هكتارجنگل پسته و 30000 هزار هكتار جنگل پهن برگ دارد كه ادامه جنگلهاي جلگه هاي جنوبي خزر است .

اين شهرستان داراي دو نهالستان جنگلي با مشخصات زير است :

   ·        منابع طبيعي داراي نهالستاني است به مساحت 40 هكتار كه 20 هكتار آن اختصاص به خزانه توليد نهال براي تامين نهال  مورد نياز عرصه هاي فضاي سبز حاشيه شهرها و احياء جنگل هاي شهرستانهاي شمال خراسان دارد.

   ·       شهرداري نيز داراي نهالستاني است به مساحت حدود 20 هكتار كه مساحت مفيد  خزانه توليد نهال آن به
وسعت حدود  10  هكتار براي تامين نهال فضاي سبز داخل وحاشيه شهر مي باشد و همچنين توليد و پرورش گلهاي زينتي در گلخانه آن انجام مي شود.

 

ب – مراتع  - مجموع وسعت مراتع شهرستان 1339050 هكتار معادل 3/86 درصد از كل منابع طبيعي شهرستان است و از انواع مراتع به شرح زير تشكيل شده است .

 

 

77 هزار هكتار از عرصه شهرستان تقريبا" بدون پوشش گياهي است كه 5/0 درصد از رقم مشابه استان را تشكيل
 مي دهد .

اين شهرستان داراي يك ايستگاه توليد بذر گياهان مرتعي به وسعت حدود 250 هكتار است كه نقش مهمي در خودكفايي بذور ياد شده دارد .

اين ايستگاه يكي از دو ايستگاه توليد بذر در استان خراسان و همچنين يكي از 14 ايستگاه موجود در كشور است .

 

معرفي مختصر ايستگاه منابع طبيعي و دام  شمال خراسان  [3]

ايستگاه تحقيقات منابع طبيعي  و دام شمال خراسان اولين ايستگاه پس از شكل گيري جهاد سازندگي مي باشد . با توجه به موقعيت جغرافيايي و اقليمي اين ايستگاه , يافته هاي تحقيقاتي آن, عرصه هاي منابع طبيعي شمال خراسان را پوشش مي دهد . همچنين ايستگاه مذكور  در مراكز علمي جهان به عنوان يك مركز تحقيقات امور منابع طبيعي شناخته شده است و با مراكز تحقيقاتي بين المللي ارتباط  دارد . اين ايستگاه با مركزيت شهرستان بجنورد , داراي سه پايگاه اصلي نامبرده ذيل و قرقهاي تحقيقات موقتي مي باشد :

1-      پايگاه تحقيقات مديريت علمي مراتع  واقع در روستاي سيساب بجنورد

2-     پايگاه تحقيقاتي صنوبر و درختان سريع الرشد واقع در كهنه كند بجنورد

3-    پايگاه تحقيقاتي پخش سيلاب جاجرم( گرايش آبخيزداري )

4-    قرقهاي تحقيقاتي موقت : الف - پارك ملي گلستان   ب- خميني سرا .

 

 3- دام و طيور [4]

جمعيت دامي شهرستان بجنورد  1198214 واحد دامي معادل 6/6  درصد از كل واحد هاي دامي استان است .
تركيب  و بافت دامي شهرستان شامل 12/78درصد گوسفند و بره ، 65/17 درصدبزغاله و بز . 45/5 درصد گاو ، 3% شتر و بچه شتر  و 72/1 درصد تك سمي است .

 

توليدات دامي عمده شهرستان در مقايسه با كل استان

 

شبكه دامپزشكي بجنورد داراي 9 پست  دامپزشكي استان و يك قرنطينه دامي بين استاني مي باشد . همچنين شهرستان بجنورد داراي 5 واحد داروخانه دامپزشكي ، 6 درمانگاه خصوصي دامپزشكي و 3 مركز مايه كوبي دام  و طيور در بخش خصوصي مي باشد . [5]

 

 

4-پرورش آبزيان

بدون احتساب مناطقي كه حفر چاه و استفاده از آبهاي زير زميني بلامانع است , توان توليد فعلي شهرستان در زمنيه آبزيان 250 تن ماهي گرمابي و 545 تن ماهي سردابي در سال است . اين توان به دليل  وجود شبكه گسترده آبهاي سطحي شامل رودخانه ها و چشمه سار هاست .

 توليد آبزيان مي تواند با توجه به پراكندگي منابع و وجود تعداد  قابل ملاحظه اي از آنها در مناطق محروم روستايي در ايجاد اشتغال ، استفاده بهينه از آب ،  افزايش بازدهي آن و توليد پروتئين نقش بسيار موثري را ايفا نمايد .
 با توانمندي هايي كه وجود دارد و با فعاليتهايي كه در سال 1378 انجام گرفته , ظرفيت پرورش ماهي توانسته به حدود 35 تن در سال افزايش يابد .

 

 

5- امور عشاير [6]

شهرستان بجنورد مسير كوچ عشاير  شمال خراسان بوده وتنگه ورودي دام به طرف بخش مراوه تپه در استان گلستان و در مسير برگشت به طرف  ارتفاعات كوههاي گليان شيروان , كوه شاه جهان اسفراين , و شهرستان قوچان است كه  با تعداد 500 خانوار عشاير و تعداد  100000 راس دام ييلاق، قشلاق و ميان بند را در شهرستان بجنورد  سپري مي كنند كه نتيجه آن توليد ساليانه مقدار 1400 تن گوشت قرمز ، 150 تن پشم و مقدار 2 هزار  فرآورده هاي لبني مي باشد .[7]

 

 

6-ويژگيهاي كشاورزي و دامپروري شهرستان بجنورد

با توجه به 3/252 ميليمتر بارش ساليانه و پتانسيل قوي هيدرولوژيك  مترمكعب تخليه ساليانه و 19 رشته رودخانه  196 دهانه چشمه و آب و هواي معتدل و  وجود دشتهاي وسيعي چون سملقان , مانه , بجنورد و گرمخان با خاك مناسب و با توجه به تنوع محصولات كشاورزي و ميزان توليد اين محصولات شهرستان بجنورد قطب كشاورزي استان خراسان محسوب مي شود واز انواع محصولات كشاورزي شهرستان از توليد گندم و جو , پنبه , دانه هاي روغني , چغندر , سيب زميني , صيفي جات , سبزيجات , علوفه , برنج , حبوبات و ميوه هاي باغي را مي توان نام برد . متوسط وزن توليدات كشاورزي شهرستان در سالهاي اخير ساليانه  500 الي 650 هزار تن بوده است .از ميان انواع محصولات پنبه بجنورد , با توجه به مجموعه و يژگيها يعني طول الياف , لطافت و رنگ سفيد بهترين پنبه كشور شناخته شده است .

از نظر دامپروري نيز مي توان  شهرستان بجنورد را كه داراي  1339050 هكتار مرتع و 1198214 واحد دامي است , مهمترين قطب دامپروري استان خراسان بشمار آورد .

 

صنايع بزرگ كارخانه اي   

 شهرستان بجنورد پس از مشهد داراي بزرگترين مجموعه صنايع كارخانه اي در سطح استان است .

 مهمترين كارخانجات بجنورد عبارتند از :

 

الف – مجتمع پتروشيمي[1]

 اين مجتمع بزرگ كه در 17 كيلومتري شمال شرقي شهر بجنورد , در كنار جاده آسيايي و  رودخانه اترك ودر مسير
لوله گاز سرخس -  نكا قرار دارد از سال 1375 شروع به كار كرده  و محصول اصلي آن كود اوره مي باشد . توليد روزانه  مجتمع , 1500 تن كود اوره و حدود 880 تن آمونياك  است .

حجم سرمايه گذاري در اين مجتمع 1115 ميليارد ريال و 466 ميليون دلار بوده است .

 

محصولات مجتمع پتروشيمي

 

 

 

دست آوردهاي مهم مجتمع پتروشيمي تا كنون عبارت بوده است از :

                ·  بهترين كيفيت محصول توليدي در بين واحدهاي مشابه كشور

                ·  بالاترين ركورد توليد در روز و ماه بين واحد هاي مشابه كشور

                ·  استفاده از جديد ترين تكنولوژي در مقايسه با واحدهاي مشابه كشور

                ·  بالاترين ركورد تداوم توليد آمونياك و اوره بين واحد هاي مشابه كشور

                ·  اخذ گواهينامه ايزو 9002 براي تمامي واحدها

                ·  كاهش انرژي مصرفي واحدها

 

پروژه هاي توسعه مجتمع پتروشيمي عبارتند از :

                 ·   طرح احداث واحدهاي اسيد سولفوريك و كود سولفات آمونيوم براي استفاده در باغها و مزارع سيب زميني و چاي و نيشكر.

            ·  طرح اوره با پوشش گوگردي  با ظرفيت 2000 تن در سال براي ساخت چسب چوب , كاغذ دكوراسيون , قالبگيري , عايق بندي الكتريكي و وسايل خانگي.

 

 

ب - كارخانه سيمان [2]

اين كارخانه در 37 كيلومتري شمال شرقي شهربجنورد در كنار جاده آسيايي و رودخانه اترك احداث شذه و از ابتداي  سال 1378 شروع به كار كرده است . محصول آن , روزانه 2000 تن سيمان پرتلند تيپ هاي 1و2 مي باشد و از آغاز توليد به مرغوبيت معروف بوده است .

سيمان توليدي كارخانه علاوه بر مصرف داخلي به تركمنستان و افغانستان نيز صادر مي شود.
 حجم سرمايه گذاري در ساخت اين كارخانه 230 ميليون ريال و 26 ميليون دلار بوده است .

  

 

ج – فراورده هاي كارخانه اي ديگر

اين صنايع شامل 5 كارخانه پنبه پاك كني  و كارخانه هاي روغن كشي ,4 كارخانه آرد سازي , توليد رب گوجه فرنگي , لبنيات , ماكاروني , مربا , آبليمو , سه كارخانه يخ سازي , كارخانه شكلات سازي , در زمينه صنايع غذايي و كارخانه توليد سيم و كابل , دوكارخانه پلاستيك سازي , يك كارخانه مقوا سازي , يك كارخانه آجر ماشيني , كارخانه ظروف تفلون و كارخانه چرم است .

 

 

وضعيت صنعت در شهرستان بجنورد تا پايان سال 1378[3]

 

 

د - صنايع روستايي [4]  تا كنون 41 مورد مجوز تاسيس و 15 مورد پروانه بهره برداري ( با اشتغال 732 نفر ) توسط اداره عمران و صنايع جهاد سازندگي بجنورد صادر شده است . قالي بافي و بافت پشتي و گليم و جاجيم از صنايع مهم روستايي بجنورد محسوب مي شود  , 50 هزار متر فرش دستباف توسط افرادي كه داراي كارت شناسايي قاليبافي هستند توليد شده است

 

 

 

 

8 - ويژگيهاي صنعتي شهرستان بجنورد

صنايع بجنورد داراي ويژگيهاي زير است :

  ·  نه تنها صنايع بزرگ بلكه صنايع كوچك نيز تازه تاسيس هستند وهمه بجز2 كارخانه   پنبه  پاك كني ,  بعد از پيروزي انقلاب اسلامي احداث شده اند .

   ·   عمدتا" متكي به مواد خام محلي هستند .

   ·   بخش بزرگي از صنايع كوچك , صنايع تبديلي كشاورزي را تشكيل مي دهند .

   ·   محصولات كارخانه هاي كوچك عمدتا" مصرف منطقه اي دارد .

 

9- معدن [5]

معادن در حال  بهره برداري شهرستان بجنورد عبارتند از :

1-      ماسه ريخته گري فيروزه كه شركت ملي فولاد ايران از آن بهره برداري مي كند .

2-     معدن سنگ مرمر بابا امان

3-    معدن سنگ مرمر كوه كمر

4-    معدن سنگ مرمر علي آباد

5-    معدن سنگ مرمر چهار خروار

6-     معدن مرمريت آشخانه

7-    معادن مارن با ذخيره بسيار بزرگ ، كه در دهستانهاي گرمخان و مانه قرار دارد , و به عنوان مواد اوليه مورد مصرف كارخانه سيمان بجنورد است .

8-    معادن گچ و گچ خاكي و سنگ آهك  نجف آباد و چمن بيد