X
تبلیغات
سایت شهرستان جاجرم
فهرست
صفحه اصلی
آرشیو
لینکستان
پیام نما
تماس با ما

موضوعات
اخبار جاجرم
آثار باستانی جاجرم
کارخانه آلومینا جاجرم
گالری عکس شهرستان جاجرم
آشنایی با شهرستان جاجرم
مشاهیر شهرستان جاجرم
استان خراسان شمالی

لینک دوستان
سایت آموزشکده فنی وحرفه ای جاجرم
نا نوشته های یک ژورنالیست بجنوردی
دانشگاه جامع علمی کاربردی جاجرم
اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی جاجرم
اداره کار و امور اجتماعی شهر جاجرم
سایت مجموعه عکس های جاجرم
اطلاعات اصناف و مغازه های جاجرم
وبلاگ خبری استان خراسان شمالی
کدهای شهرها و روستاهای استان
پورتال استانداری خراسان شمالی
شرکت مسافربری طاووس جاجرم
چت و مرجع آی دی(ID) جاجرم
اطلاعات تلفن (118) جاجرم
وبلاگ هواشناسی جاجرم
وضعیت آب و هوای جاجرم
معدن آهک شهر جاجرم
آموزش و پرورش جاجرم
انجمن خراسان شمالی
وبلاگی از شهر جاجرم
پیشینه تاریخی جاجرم
وبلاگی از شهر خراشا
کارخانه آلومینا جاجرم
سایت کارخانه آلومینا
جغرافیا و تاریخ جاجرم
اوقات شرعی جاجرم
وبلاگی دیگر از جاجرم
یوزپلنگ آسیایی
روزنامه خراسان
جلگه شوقان
سایت یاهو
گوگل

جست و جو در سایت:

اوقات شرعی

مطالب سايت
 

خراسان شمالی در یک نگاه  

اخبار جاجرم

عکس هایی از جاجرم

جاجرم در یک نگاه

قلعه جلال الدین جاجرم

مشاهیر جاجرم

جغرافیا و تاریخ جاجرم

معرفی شاعران جاجرمی

نقشه ماهواره ای جاجرم 

پیشینه تاریخی جاجرم

کارخانه تولید پودر آلومینا جاجرم

لینک های دیگر

دانلود تم جاجرم برای گوشی های سونی اریکسون(k750)

سایت شهرستان جاجرم


معمولا اهالي هر منطقه اي تلاش مي کنند تا براي به کرسي نشاندن سابقه تاريخي خود انواع ادعاها را مطرح کنند. با اين وجود بيشتر اين ادعاها فاقد اسناد و مدارک دقيق و معتبر است. اما حکايت «جاجرم» و مدعاي جاجرمي ها در قدمت آن، متکي به اسناد محکم و مورد وثوق است. براي نمونه کتاب مشهور «نزهت القلوب» تاليف حمدالله بن بي بکر بن محمد بن نصر مستوفي قزويني که در سال 740 هجري قمري (1340 ميلادي) يعني 665 سال پيش نوشته شده است، در معرفي شهرهاي آباد روزگار خود به جاجرم نيز اشاره کرده است. کتاب مذکور که به تصحيح و تحشيه دکتر سيد محمد دبير سياقي در دي ماه 1378 از سوي انتشارات طه در شهر قزوين منتشر شده است در باب هفدهم که به ذکر ارباع مملکت خراسان مي پردازد، پس از توصيف شهرهاي ربع نشاپور شامل نيشاپور، اسفراين، بيهق، بيار و جوين، جاجرم را چنين توصيف مي کند:

«از اقليم چهارمست و شهري وسطست و در حوالي آن يک دو روزه راه زهرگياه است و بدين سبب لشکر بيگانه بدانجا نمي تواند رسيد و در آن شهر قلعه اي است و در پاي آن دو درخت چنار گويند هرکه صباح چهارشنبه پوست آن را به دندان گيرد هرگز او را درد دندان نباشد و بدين سبب پوست آن درختان را به دندان برده اند و موضعي چند از توابع آنست و در شهر خانه هاي بتکلف باشد. محصول آن غله و ميوه فراوان باشد» (ص 214).

ذکر اين نکته لازم است که در آن روزگار، شهر جايي بوده است که مسجد جامع داشته است، اما هر جا که جامع داشت مقام و موقع شهري پيدا نمي کرد. بنا به نوشته احمد اشرف در مقاله «ويژگيهاي تاريخي شهرنشيني در ايران» در تير ماه سال 1353 در شماره 4 مجله «نامه علوم اجتماعي» از انتشارات دانشکده علوم اجتماعي دانشگاه تهران،  «شهر در واقع، سکونتگاهي بود که هم مرکز اداري يکي از تقسيمات کشوري بود و هم مسجد جامع داشت» (ص، 14).

اين يادداشت کوتاه نشان مي دهد که جاجرم داراي اصالت تاريخي و پيشينه دراز مدت شهرنشيني و مرکزيت اداري بوده است. اميد است با پژوهشهاي تاريخي بيشتر امکان شناخت دقيق تر اين خطه فراهم آيد.


سایت شهرستان جاجرم

        موضوع: آشنایی با شهرستان جاجرم     نويسنده: بچه جاجرم  

  معرفی کامل شهرستان جاجرم

معرفی کامل شهرستان جاجرم

ویژگیها و شاخصهای جغرافیایی شهرستان :

جاجرم

شهرستان جاجرم در جنوب غربی استان خراسان شمالی واقع شده است . مساحت این شهرستان 3641 کیلومترمترمربع و دارای 34781 نفر جمعیت می باشد که 14818 نفر جمعیت روس تایی و 19969 نفر شهری می باشند. شهرستان جاجرم براساس آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن دارای 117 پارچه

روستا و آبادی م ی باشد که از این تعداد 49 پارچه روستا دارای سکنه و 68 آبادی نیز خالی از سکنه می باشند. این شهرستان ازسه بخش مرکزی ، س نخواست و شوقان تشکیل گردیده است . این شهرستان از طرف شمال شرق به شهرستان بجنورد ، از شمال به شهرستان مانه و سملقان ، از غرب به شهرستان گرمه،از طرف جنوب و غرب ب ه استان سمنان و شهرستان شاهرود ، از شرق به شهرستان اسفراین و ازجنوب شرق به شهرستان جوین محدود می شود . این شهرستان به لحاظ موقعیت ریاضی در 56 درجه و 12 د قیقه طول شرقی و 36 درجه و 36 دقیقه شمالی قرار گرفته است.

-2-1-1 تقسیمات سیاسی:

این شهرستان دارای سه بخش مرکزی به مرکزیت شهر جاجرم، بخش جلگه شوقان به مرکزیت شهر شوقان و بخش جلگه سنخواست به مرکزیت شهر سنخواست می باشد.

جاجرم

جاجرم

ویژگیهای طبیعی :

توپوگرافی

از مهمترین ارتفاعات این شهرستان می توان به کوههای زیر اشاره کرد :

کوه سالوک با ارتفاع 2659 متر از رشته کوههای آلاداغ

کوه بهار با ارتفاع 2425 متر

کوه اطاق گاهی با ارتفاع 1864 متر

کوه خواجه با ارتفاع 1301 متر

آب و هوا :

آب و هوای منطقه نیمه استپی ، گرم و خشک می باشد .

میانگین بارش : 134 میلیمتر

جهت باد غالب : از شمال غربی

میانگین دما :  5/16 درجه سانتیگراد

متوسط سرعت باد :5/8 متر بر ثانیه ( 30 کیلومتر بر ساعت)

میانگین رطوبت  50 %:

حداقل دمای ثبت شده : 2/13- درجه

حداکثر دمای ثبت شده :4/41 درجه

منابع آب :

مهمترین رودخانه های شهرستان عبارتند از رودخانه کال شور جاجرم : شاخه های اولیه این رودخانه از ارتفاعات بینالود سرچشمه گرفته به طوری که آبهای منطقه نسبتا وسیعی از شمال غرب منطقه خراسان و مناطق شرقی سمنان جمع آوری و به کویر نمک می رساند . این سرشاخه ها به نامهای کال شور و کال ولایت در جنوب شهر اسفراین به هم پیوسته و رودخانه کال شور جاجرم را به وجود می آورند جهت مسیر این رودخانه شمال شرق – جنوب غرب بوده که پس از وارد شدن به دشت جاجرم به سمت جنوب تغییر مسیر داده و شاخه های مهمی مانند جوین ، کال شور شاهرود می پیوندد و پس از آن وارد حاشیه شمالی دشت کویر گردیده و در ریگزارهای آن فرو می رود . این رودخانه دارای جریان دائمی بوده و به صورت زهکشی آب زیرزمینی، در فصول بدون بارندگی می باشد که به دلیل غلظت زیاد املاح قابل استفاده نیست .

رودخانه فصلی دربند : این رودخانه یکی از از شاخه های رودخانه کال شور جاجرم می باشد و از دامنه های رشته کوههای آلاداغ سرچشمه گرفته و در جهت شرق به غرب جریان پیدا می کند و وارد دشت شوقان می شود ، این دشت را مشروب نموده و به سمت جنوب تغییر مسیر می دهد و پس از عبور از دره دربند و روستای دربند وارد اراضی روستای اندوقان و در نهایت وارد رودخانه کال شور می شود.

-4-3-1-1 دشتها:

از دشتهای مهم شهرستان می توان به موارد ذیل اشاره کرد :

دشت جاجرم : یکی از دشتهای میان کوهی شهرستان بوده که مهمترین سکونتگاه شهرستان در آن تکوین یافته است .

دشت شوقان : یکی از دشتهای میان کوهی بوده که توسط کوههای مرتفع آلاداغ محصور شده است

دشت سنخواست : یکی از دشتهای حاصلخیز بوده که توسط مواد آبرفتی پوشیده شده است

از تنگه های مهم این شهرستان می توان به تنگه دربند و تنگه گزی اشاره کرد ..

ویژگیها و شاخصهای جمعیتی شهرستان:

جمعیت:

جمعیت شهرستان با توجه به نتایج آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1، 34787 نفر می باشد که حدود 14818 نفر جمعیت روستایی و 19969 نفر شهری می باشد . همچنین شایان توجه است که شهرستان جاجرم براساس آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن دارای 117 پارچه روستا و آبادی می باشد که از مجموعه این تعداد 49 پارچه ابادی دارای سکنه و 68 آبادی نیز خالی از سکنه می باشند.

جمعیت شهری و روستایی:

از کل جمعیت شهرستان جاجرم براساس آمار جمعیت سال 1385 ، تعداد 19969 نفر ساکن مناطق شهری(جاجرم – شوقان و سنخواست ) که 57 درصد از کل جمعیت را شامل می شوند و تعداد 14818نفر برابر با 43 درصد ساکن نقاط روستایی هستند.

ترکیب جنسی و سنی:

در آبان ماه 1385 ، از 58483 نفر جمعیت شهرستان، 28943 نفر مرد و 29540 نفر زن بوده اند  که درنتیجه، نسبت جنسی برابر 98 به دست می آید. به عبارت دیگر، در مقابل هر 100 نفر زن، 98 نفر مرد وجود داشته است این نسبت برای اطفال کمتر از یک ساله 15/108 و برای بزرگسالان (65 ساله و بیشتر)30/113 بوده است. نسبت جنسی در نقاط شهری 20/100 در نقاط روستایی 91/94 بوده است.

از جمعیت شهرستان 11/28 درصد در گروه سنی کمتر از 15 ساله، 94/65 65 درصد در گروه سنی 15-64 ساله و 95/5 درصد در گروه سنی 65 ساله و بیش تر قرار داشته اند (اطلاعات آماری مذکور مربوط به قبل از انتزاع شهرستان گرمه از شهرستان جاجرم می باشد)

مهاجرت

در آبان ماه 1385 ، از 58483 نفر جمعیت ساکن شهرستان 07/82 درصد در شهر یا آبادی محل اقامت خود به دنیا آمده اند. این نسبت در نقاط شهری و روستایی به ترتیب 74/79 و 37/85 درصد بوده است. مقایسه محل تولد افراد با محلی که در آن سرشماری شده اند نشان می دهد که از جمعیت ساکن شهرستان،87/5 و 47/5درصد از شهر به شهر، 18/4 درصد از روستا به روستا و60/1 درصد از شهر به روستا مهاجرت کرده اند.

از آبان ماه 1375 تا آبان 1375،11906 نفر به شهرستان وارد و یا در داخل این شهرستان جابجا شده اند . محل اقامت قبلی 45/49 درصد مهاجران سایر استان ها 28/20 درصد شهرستان های دیگر همین استان و 11/30 درصد در شهرستان محل سرشماری بوده است . محل اقامت قبلی بقیه افراد، خارج از کشور یا اظهارنشده بوده است . مقایسه محل اقامت قبلی مهاجران با محلی که در آن سرشماری شده اند نشان می دهند 50/19 درصد از روستا به شهر، 58/45 درصد از شهر به شهر، 79/9 درصد از روستا به روستا و 97/24 درصد از شهر به روستا در طی ده سال قبل از سرشماری آبان ماه 1385 مهاجرت کرده اند (اطلاعات آماری مذکور مربوط به قبل از انتزاع شهرستان گرمه از شهرستان جاجرم می باشد)

نیروی انسانی:

در آبان ماه 1385 ، جمعیت فعال (افراد شاغل و بیکار )39/45 درصد از جمعیت 10 ساله و بیش تر شهرستان را تشکیل می داده اند این نسبت برای مردان و زنان به تر تیب 53/70 و 08/21 درصد بوده است. نوع فعالیت جمعیت 10 ساله و بیش تر در نقاط شهری، 66/41 درصد و در نقاط روستایی 65/50 درصد بوده است. در آبان ماه 1385 ، از شاغلان 10 ساله و بیش تر شهرستان، 48/37 37 درصد در بخش کشاورزی، 23/32 درصد در بخش صنعت و 33/29 درصد در بخش خ دمات به کار اشتغال داشته اند . این نسبت ها در مناطق شهری به ترتیب 52/15 ، 12/38 ، 82/42 درصد و در مناطق روستایی به ترتیب 72/59 ،67/25 ، 30/14 درصد بوده است.

در آبان ماه 1385 ، از جمعیت شاغل 10 ساله و بیش تر شهرستان، 37/82 درصد در بخش خصوصی درصد در بخش عمومی فعالیت می کردند. این نسبت ها برای نقاط شهری به ترتیب 79/72 و 10/25 درصد و برای نقاط روستایی 03/93 و 10/5 درصد بوده است . (اطلاعات آماری مذکور مربوط به قبل از انتزاع شهرستان گرمه از شهرستان جاجرم می باشد)

سواد

73/81درصد از جمعیت 6 سال و بالات ر شهرستان باسواد می باشند . شهرستان جاجرم در حال حاضر دارای 94 مدرسه که 44 مدرسه شهری و 50 مدرسه روستایی مجموعا با 362 کلاس در مدارس شهرستان به تحصیل خود ادامه می دهند.

ویژگیها و شاخصهای اقتصادی -تولیدی شهرستان:

کشاورزی و منابع طبیعی:

کل سطح اراضی زیر کشت شهرستان 15496 هکتارمی باشذ که از این مقدار 13204 هکتار زیر کشت زراعی و 2292 هکتار زیر کشت باغات می باشد . میزان تولید محصولات زراعی 56003 تن و میزان محصولات باغی 9086 تن می باشد محصولات زراعی عمده شهرستان شامل گندم، جو ، چغندر، پنبه، پیاز و محصولات مهم باغی شهرستان شامل سیب،گلابی،آلو، زردآلو، انگور، گردو و انار می باشد.

این شهرستان 169374 راس دام سبک، 8377 ر أس دام سنگین و 3690 کلنی زنبور عسل دارد و میزان تولید گوشت قرمز 1126 تن، شیرخام 12800 تن، عسل 46 تن، گوشت ماهی 19 تن، بوقلمون 40 تن در سال می باشد که در مجموع تولیدات دامی شهرستان 14031 تن می باشد.

جاجرم

منابع آبی :

عمده ترین منابع آبی شهرستان از 200 حلقه چاه عمیق و 75 رشته قنات و 7 رودخانه فصلی و 2

رودخانه تامین می شود.

دام و طیور :

در سال 1388 تعداد 144722 راس دام سبک و 8377 رأ س دام سنگین در شهرستان سرشماری شده

است.

 

صنعت و معدن :

در سال 1389 دو معدن بوکسیت و سنگ آهگ در شهرستان فعال می باشند. و از جمله مهمترین واحدهای صنعتی فعال در شهرستان میتوان از کارخانه 280 هزار تنی آلومینا با اشتغال زایی بیش از 1600 نفر نام برد . وجود بیش از 30 طرح جانبی و پائین دستی این کارخانه با اشتغالزایی بیش از 3000 نفر از ویژگی های منحصر به فرد بخش صنعت این شهرستان می باشد.

جاجرم

ویژگیها و شاخصهای اجتماعی شهرستان:

-1 ویژگیهای قومی-مذهبی:

با عنایت به اینکه مردم شهرستان دارای اشتراکات مذهبی ، فرهنگی و ... می باشند و با وجود سه قومیت ترک ، کرد و تات از تعاملات اجتماعی و فرهنگی خوبی برخوردار می باشند .

مردم شهرستان با توجه به قومیت خود به سه لهجه فارسی ، کردی و ترکی سخن می گویند.

لهجه محلی جاجرم و شاخه های مختلف آن که وابسته به زبان فارسی دری است و زبان ولهجه تات از قدیمی ترین لهجه های خرسان بزرگ و ملی ایران است.

همه مردم شهرستان مسلمان می باشند و اعتقادات مذهبی در بین آنان ریشه های عمیقی دارد همچنین مردم این شهرستان در حوزه های سیاسی نیز حضور فعال دارند که کسب بالاترین درصد مشارکت در انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری مؤید همین مطلب می باشد.

-2 فرهنگ و هنر:

تعداد کانو نهای فرهنگی و هنری شهرستان 22 باب میباشند و در کنار این امکانات نهادنماز جمعه در جاجرم ، شوقان و سنخواست مستقر می باشد وتعداد مساجد 70 باب، تعداد 27 حسینیه، تکایاباب، هیأتهای مذهبی موجود می باشد.

 

جاجرم

 

-3 گردشگری :

جاجرم بخاطر آثار متعدد تاریخی و باستانی یکی از مناطق ارزشمند و شایان توجه باستانشناسی در استان خراسان شمالی است. این منطقه باستانی دارای آثار مهمی همچون محوطه تاریخی تپه پهلوان، تپه حیدران و..با قدمت هزار سال و نیز بناهای باارزشی نظیر مسجد جامع جاجرم است این شهرستان دارای تنوع قومیتی ، فارس، کرد ، ترک و آداب و رسوم و سنن خاص می باشد. با توجه به شرایط آب و هوایی و قدمت تاریخی از قابلیتهای زیادی در زمینه گردشگری و میراث فرهنگی و صنایع دستی برخوردار است به نحوی که این شهرستان با بیش از 53 اثر تا ریخی ثبت شده یکی از مهمترین مناطق استان از نظر تاریخی می باشد همچنین وجود مناطق م ناسب برای گردشگری از جمله شوقان ، منطقه حفاظت شده میاندشت، روستای طبر و کاروانسرای قلی تاثیر مهمی در جذب گردشگران به خصوص گردشگران داخلی در سطح شهرستان دارد و در آینده با بهره برداری از محورهای مواصلاتی جاجرم – میامی – سنخواست –اسفراین و جاده سنخواست به بجنورد و قرار گرفتن این شهرستان در مسیر جاده اصلی ظرفیتهای بسیاری را در شهرستان برای توسعه صنعت گردشگری فراهم خواهد نموده است ، از جمله مهمترین آثار تاریخی و طبیعی ثبت شده در شهرستان می توان به :

-1 مسجد جامع جاجرم 2- رباط قلی 3- حمام صفوی 4- خواجه مهزیار 5- سردابه جاجرم 6- نارین قلعه

-7 منطقه حفاظت شده میاندشت (زیستگاه یوزپلنگ آسایی) و ... اشاره نمود.

-4 آموزش:

شهرستان جاجرم در حال حاضر دارای 94 مدرسه که 44 مدرسه شهری و 50 مدرسه روستایی مجموعا با362 کلاس درس می باشد که در جداول شماره 8،9،10 به تفصیل شرح داده شده است.

جاجرم

جاجرم

جاجرم

 

-5 آموزش عالی

شهرستان جاجرم در حال حاضر دارای 4 مرکز آموزش عالی فعال با 72 نفر عضو هیت عملی و 937 نفر دانشجو در مقطع تحصیلی کاردانی و کارشناسی در 17 رشته می باشد . که در جداول شماره 11 و 12 داده شده است.

جاجرم

-6 بهداشت و درمان:

بیمارستان 32 تختخوابی جواد الائمه (ع) جاجرم در سال 1384 در 5 بخش به بهره بهرداری رسیده که دارای 4 مراکز بهداشتی، 17 خانه های بهداشت و 2 واحد داروخانه می باشد که در جدول شماره 13 شرح داده شده است.

 

جاجرم

ویژگیها و شاخصهای زیربنایی شهرستان:

-1 شبکه های ارتباطی :

طول راه های حوزه استحفاظی اداره راه وترابری شهرستان جاجرم 291 کیلومتر می باشد . که 161 کیلومتر آن راه های اصلی وفرعی ( 71 کیلومتر راه اصلی و 90 کیلومتر راه فرعی) وطول راه روستای 5/130 (5/58 کیلومتر آسفالت و کیلومتر شن ی وخاکی ) می باشد . در حال حاضر مهمترین پروژه های راه سازی در حوزه این شهرستان تکمیل محور جاجرم به میامی، احداث راه اصلی بجنورد به سنخواست به طول 75 کیلومتر و راه کرنخ به شوقان به طول 30 کیلومتر می باشد . و از تعداد کل روستاهای شهرستان 15 روستا فاقد راه آسفالته می باشد.

جاجرم

عمران شهری و روستایی:

آب شرب :

شهری: از لحاظ شاخص برخورداری جمعیت شهری از آب شرب بهداشتی 98 درصد از خانوارهای شهری در سه شهرجاجرم، شوقان و سنخواست از نعمت آب شرب سالم بهره مند هستند.

روستایی : در بخش آب شرب روستایی شاخص بهره مندی روستاییان شهرستان تا کنون در سه سطح مختلف به شرح زیر 80 درصد می باشد.

برق :

در حال حاضر 100 درصد خانوارهای شهری با 6412 اشتراک و 9/99 درصد از خانوارهای روستایی با اشتراک در سطح شهرستان از نعمت برق برخوردار م ی باشند و تم امی روستاهای بالای 20 خانوار شهرستان از نعمت برق برخوردار می باشند.

گاز طبیعی :

با اجرای طرح گازرسانی به شهرهای شوقان و سنخواست تمامی شهرهای این شهرستان 100 درصد از جمعیت شهری شهرستان از نعمت گاز طبیعی برخودار گردیده اند.

در عرصه گازرسانی به روستاهای شهرستان نیز تا تنها یک روستا(اندقان) از نعمت گاز برخوردار می باشد. در حال حاضر در سطح شهرستان 2 جایگاه گاز طبیعی cng در شهرهای جاجرم و سنخواست درحال بهره برداری می باشد.

 

جاجرم

فناوری اطلاعات و ارتباطات :

در حال حاضر شهرستان به لحاظ برخ ورداری از خدمات مخابراتی با داشتن 10136 خط تلفن ثابت و15124 خط تلفن همراه و وجود 3 مرکز مخابراتی شهری و 7 مرکزی مخابراتی روستایی دارای شاخص ضریب نفوذ تلفن ثابت28/23 و ضریب نفوذ تلفن همراه نیز25/13 می باشد.

جاجرم

در این شهرستان همچنین 7 کافی نت و 3isp وجود دارد که در جدول شماره 17 آورده شده است.

 جاجرم

دانلود پی دی اف مربوطه

        موضوع: آشنایی با شهرستان جاجرم     نويسنده: بچه جاجرم  

  معرفی مختصری از جاجرم
جاجرم
شهرستانی در جنوب غربی استان خراسان شمالی و نیز شهری قدیمی در خراسان .
موقعیت جغرافیایی :
شهرستان جاجرم در جنوب غربی استان خراسان شمالی واقع شده است . مساحت این شهرستان 3641 کیلومترمترمربع و دارای 34781 نفر جمعیت می باشد که 14818 نفر جمعیت روستایی و 19969 نفر شهری می باشند. شهرستان جاجرم براساس آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن دارای 117 پارچه روستا و آبادی م ی باشد که از این تعداد 49 پارچه روستا دارای سکنه و 68 آبادی نیز خالی از سکنه می باشند. این شهرستان ازسه بخش مرکزی ،  سنخواست و شوقان تشکیل گردیده است . این شهرستان از طرف شمال شرق به شهرستان بجنورد ، از شمال به شهرستان مانه و سملقان ، از غرب به شهرستان گرمه، از طرف جنوب و غرب به استان سمنان و شهرستان شاهرود ، از شرق به شهرستان اسفراین و ازجنوب شرق به شهرستان جوین محدود می شود . این شهرستان به لحاظ موقعیت ریاضی در 56 درجه و 12 د قیقه طول شرقی و 36 درجه و 36 دقیقه شمالی قرار گرفته است.
تقسیمات سیاسی:
این شهرستان دارای سه بخش مرکزی به مرکزیت شهر جاجرم، بخش جلگه شوقان به مرکزیت شهر شوقان و بخش جلگه سنخواست به مرکزیت شهر سنخواست می باشد.
 
ویژگیهای طبیعی :
از مهمترین ارتفاعات این شهرستان می توان به کوههای زیر اشاره کرد :
کوه سالوک با ارتفاع 2659 متر از رشته کوههای آلاداغ
کوه بهار با ارتفاع 2425 متر
کوه اطاق گاهی با ارتفاع 1864 متر
کوه خواجه با ارتفاع 1301 متر


آب و هوا :
آب و هوای منطقه نیمه استپی ، گرم و خشک می باشد .
میانگین بارش 134:  میلیمتر جهت باد غالب : از شمال غربی
میانگین دما: 5/16 درجه سانتی گراد   متوسط سرعت باد : 5/8 متر بر ثانیه (30 کیلومتر بر ساعت)
میانگین رطوبت  50 %:  حداقل دمای ثبت شده :- 2/13  در جه  حداکثر دمای ثبت شده : 4/41 درجه
منابع آب :
مهمترین رودخانه های شهرستان عبارتند از رودخانه کال شور جاجرم : شاخه های اولیه این رودخانه از ارتفاعات بینالود سرچشمه گرفته به طوری که آبهای منطقه نسبتا وسیعی از شمال غرب منطقه خراسان و مناطق شرقی سمنان جمع آوری و به کویر نمک می رساند . این سرشاخه ها به نامهای کال شور و کال ولایت در جنوب شهر اسفراین به هم پیوسته و رودخانه کال شور جاجرم را به وجود می آورند جهت مسیر این رودخانه شمال شرق – جنوب غرب بوده که پس از وارد شدن به دشت جاجرم به سمت جنوب تغییر مسیر داده و شاخه های مهمی مانند جوین ، کال شور شاهرود می پیوندد و پس از آن وارد حاشیه شمالی دشت کویر گردیده و در ریگزارهای آن فرو می رود . این رودخانه دارای جریان دائمی بوده و به صورت زهکشی آب زیرزمینی، در فصول بدون بارندگی می باشد که به دلیل غلظت زیاد املاح قابل استفاده نیست .
رودخانه فصلی دربند : این رودخانه یکی از از شاخه های رودخانه کال شور جاجرم می باشد و از دامنه های رشته کوههای آلاداغ سرچشمه گرفته و در جهت شرق به غرب جریان پیدا می کند و وارد دشت شوقان می شود ، این دشت را مشروب نموده و به سمت جنوب تغییر مسیر می دهد و پس از عبور از دره دربند و روستای دربند وارد اراضی روستای اندوقان و در نهایت وارد رودخانه کال شور می شود.
دشتها
از دشتهای مهم شهرستان می توان به موارد ذیل اشاره کرد :
دشت جاجرم : یکی از دشتهای میان کوهی شهرستان بوده که مهمترین سکونتگاه شهرستان در آن تکوین یافته است .
دشت شوقان : یکی از دشتهای میان کوهی بوده که توسط کوههای مرتفع آلاداغ محصور شده است
دشت سنخواست : یکی از دشتهای حاصلخیز بوده که توسط مواد آبرفتی پوشیده شده است از تنگه های مهم این شهرستان می توان به تنگه دربند و تنگه گزی اشاره کرد .
جمعیت
جمعیت شهرستان با توجه به نتایج آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385 ،34787  نفر
 می باشد که حدود 14818 نفر جمعیت روستایی و 19969 نفر شهری می باشد . همچنین شایان توجه است که شهرستان جاجرم براساس آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن دارای 117 پارچه روستا و آبادی می باشد که از مجموعه این تعداد 49 پارچه ابادی دارای سکنه و 68 آبادی نیز خالی از سکنه می باشند.
        موضوع: آشنایی با شهرستان جاجرم     نويسنده: بچه جاجرم  

  پناهگاه حیات وحش میاندشت

« پناهگاه حیات وحش میاندشت »

 تاریخچه :

یکی از قدیمی ترین مناطق چهار گانه به شمار میرود که از سال 1352  تحت حفاظت قرار داشته است .

موقعیت جغرافیایی :

پناهگاه حیات وحش میاندشت با مساحتی حد.ود 84435 هکتار در حدود 10 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان جاجرم  در استان خراسان شمالی قرار دارد .

پوشش گیاهی :

تاکنون 120 گونه گیاهی  از جمله بابونه سفید ، خارشتر کاکوتی ، اشنیان ، اسپند ، گل جالیزی ، درختچه های گز و طاق ، شور، زنبق، درمنه و... شناخته شده است .

 

Image
اسپند
 
Image
زنبق
 
Image
گز و طاق
 

حیات وحش : 

یوزپلنگ ، آهو قوچ و میش ، تشی ، گرگ ، روباه ، شغال ، گربه وحشی ، کفتار ، گراز، سارگپه، سلیم شنی ، چکچک ، چاخ لق ، هوبره ، جغد کوچک ، سنگ چشم خاکستری ، دم سرخ ، کوکر شکم سیاه ، غراب ، مار شاخدار ( افعی ) ، تیر مار ، بزمجه ، لاک پشت آسیایی  و... میباشد .

 

Image
یوزپلنگ - ACINONYX JUBATUS
 
Image
مار شاخدار - PSEUDOCERASTES PERSICUS
 
Image
VARANUS GRISEUS CASPIUS
 
Image
هوبره - houbara BUSTARD
 
Image
هوبره - houbra bustard

 

 

        موضوع: آشنایی با شهرستان جاجرم     نويسنده: بچه جاجرم  

  اطلاعات مدارس جاجرم
 

مدارس ابتدایی پسرانه :

نام آموزشگاه آدرس تلفن
امام حسين (ع ) گرمه بلوارمعلم 2886
حافظ گرمه خ معلم 2886
امام رضا(ع ) جاجرم خ شهيدبهشتي 0
ولي عصر(عج ) جاجرم خ ولي عصر 2705
شهيدبهشتي جاجرم خ شهيدمصطفي خميني 2389
شهيدرجايي گرمه خ انقلاب 2881
شهيدصادقي گرمه خ شهيدمطهرى ك 13آبان 2884
شهيدنواب جاجرم خ شهيدرجائي 2282
كاشاني 5اجرم خ شهيدبهشتي 2585
پاسداران روستاى درق 0
شهيدقرباني شهرسنخواست 0
شهيدمفتح روستاى ايور 0
شهيدچمران شهرشقان 0
شهيدكاوه روستاى ايور 0
شهيدملكي روستاى درق 0
انتظار روستاى چهاربيد 0


مدارس ابتدایی دخترانه :

نام آموزشگاه آدرس تلفن
مريم جاجرم خ شهيدبهشتي 2494
ام سلمه جاجرم ولي عصر 2705
سمانه گرمه خ انقلاب 2902
مولوى گرمه خيابان 13آبان 2884
هفده شهريور جاجرم خ شهيدرجائي 2281
كوثر جاجرم خ شهيدبهشتي 24مترى پشت بخشدار 2585
شهدا گرمه خ معلم 2885
هجرت گرمه خ معلم 2885
نرگس جاجرم خ مصطفي خميني 2389
شهيدفخراني روستاى درق 0
شهيدابراهيمي شهرسنخواست 0
ام البنين روستاى ايور 0
خاقاني شهرجاجرم ياس 0
استقلال جاجرم 0
عفاف روستاى درق 0
بهار شهرشقان 0
مباركه روستاى قلي 0
حضرت سكينه روستاى چهاربيد 0


مدارس ابتدایی مختلط:

نام آموزشگاه آدرس تلفن
شهيدتفريحي روستاى اندقان 0
15خرداد روستاى ملاويس 0
اشرفي اصفهاني روستاى قزالحصارعليا 0
انقلاب اسلامي روستاى قزالحصارسفلي 0
ايثار جاجرم 0
بيست ودوم بهمن روستاى اصغرآباد 0
جمهورى اسلامي روستاى گرمك 0
رسالت دبستان رسالت ايستگاه جاجرم 0
سعيدى روستاى قلي 0
سلمان فارسي روستاى بام جاجرم شقان روستاى بام 0
سوم شعبان روستاى چشمه طبرى 0
سيزده آبان روستاى رباطعشق 0
شهادت روستاى كتلي 0
شهيداندرزگو روستاى عمارت 0
شهيدباقرى روستاى جوشقان 0
شهيدشيردل روستاى پيشي دره 0
شهيدعباسپور روستاى دوبرجه 0
شهيدعراقي روستاى دربند 0
شهيدفلاحي روستاى چهارچوبه 0
شهيدفياض بخش روستاى برزنه 0
شهيدقندى روستاى قرجه رباط 0
شهيدكلانترى روستاى شورك 0
شهيدگلدارى روستاى آرمودلو 0
شهيدمحمدمنتظرى روستاى محمدآبادطبر 0
شهيدمطهرى روستاى اميرآباد 0
شهيدمكرمي روستاى ناويا 0
شهيدمنتظرقائم روستاى چشمه خان 0
شهيدناطق نورى روستاى پشت بام 0
شهيدويرودى روستاى قميطه 0
صبر جاجرم 0
عدالت روستاى صادق آباد 0
فتح روستاى ارك 0
فرج روستاى حصارعيسي 0
جهاد رحمت آباد 0
شهيدخاني كركي 0
شهيدكامياب بيدك 0
علي ابن ابوطالب (ع ) قرجه رباطستخواست 0
نبوت كلاته شور 0
مهدى (عج ) مرزانلو 0
فاضل كلاته شقان كلاته شقان 0
عمار جغدى 0
استقامت كلاته حاج علي اكبر 0
آينده سازان روستاى مشما 0
شهيدموسوى خراشا 0
شهيدنامجو روستاى جربت 0
شهيدهاشمي نژاد روستاى دشت 0
شهيدكلاهدوز روستاى كرف 0
طبرسي روستاى طبر 0
شهيدمصطفي خميني روستاى رباطقربيل 0


مدرسه راهنمایی پسرانه :

نام آموزشگاه آدرس تلفن
امام سجاد جاجرم خ شهيدمصطفي خميني 2704
امام صادق (ع ) گرمه -خ شهيدمصطفي خميني 2901
شهيدمطهرى شهرگرمه خ انقلاب 2882
ابن سينا شهرگرمه خ انقلاب 2882
طالقاني شهرجاجرم خ شهيدبهشتي 2070
ملاصدرا شهرجاجرم 2070
بيست ودوبهمن شهرشقان 0
شهيدباهنر روستاى ايور 0
باقرالعلوم رستاى ايور 0
شهيدبهشتي شهرستخواست 3314
شهيدصحرائيان روستاى اميرآباد 0
شهيدقاضي طباطبائي روستاى طبر 3237
شهيدكاظمي روستاى درق 0
عارف روستاى درق 0
شهيدغفارى روستاى كرف 0
بدرالدين جاجرمي جاجرم خ پانزده خرداد 2701
مجتهدجاجرمي جاجرم انتهاى خيابان پانزده خرداد 2740
شهيدمحمدمنتظرى رستاى دشت 0
شهيدگرمه اى رباطقربيل 0
شهيدحسن پور جربت 0


مدرسه  راهنمایی دخترانه جاجرم :

نام آموزشگاه آدرس تلفن
طراوت خيابان شهيدمصطفي خميني 2389
شهيدرجب زاده ايستگاه راه آهن 0
شهيدطالبي گرمه خ مصطفي خميني 2013
حجاب گرمه -خ انقلاب 2011
سميه جاجرم خ شهيدبهشتي كوچه شهيدكلاهدوز 2703
عفت جاجرم خ شهيدمصطفي خميني 2703
بنت الهدا روستاى طبر 0
حضرت زهرا(س ) شهرشقان 3405
محدثه روستاى درق 0
حضرت فاطمه (س ) روستاى درق 0
شهيدايزدى شهرستخواست 3399
عصمت روستاى ايور 0
شقايق روستاى قلي 0
ديانت روستاى كرف 0
گلستان روستاى دشت 0
انديشه روستاى چهاربيد 0
حضرت رقيه (س ) شهرسنخواست 0
فرزانه رباطقربيل 0
شهيديوسفي جربت 0


مدرسه راهنمایی مختلط جاجرم:

نام آموزشگاه آدرس تلفن
مهر ملاويس 0
جمهورى اسلامي گرمك جاجرم روستاى گرمك 0
شكوه روستاى بام 0
سعادت كتلي 0
امام هادى روستاى عمارت 0
شهيدكمالي روستاى جوشقان 0
كرامت روستاى پيشي دره 0
شهيدصدوقي روستاى دوبرجه 0
ابن يمين روستاى دربند 0
شرافت چهارچوبه 0
نور برزنه 0
احسان روستاى آرمادلو 0
شهيدمحمدمنتظرى روستاى محمدآباد 0
دهخدا چشمه خان 0
اقبال پشت بام 0
فرهنگ كلاته تركها 0
ارشاد روستاى صادق آباد 0
سيدجمال الدين اسدآبادى روستلي حصارعيسي 0
اميركبير روستاى چهاربيد 0
فردوسي روستاى قلي 0
شهيدعلوى روستاى خراشا 0
معرفت روستاى بيدك 0
بشارت قرجه رباطسنخواست 0
صائب برزانلو 0
صداقت كلاته شقان 0


مدرسه راهنمایی نمونه دولتی پسرانه :

نام آموزشگاه آدرس تلفن
موعود شهرگرمه 0


 مدرسه راهنمایی نمونه دولتی دخترانه :

نام آموزشگاه آدرس تلفن
عالمه شهرجاجرم 0


 متوسطه عمومی پسرانه:

نام آموزشگاه آدرس تلفن
امام خميني جاجرم خ شهيدمصطفي خميني 2558
نصر قلي 0
دانش شهرشقان 0
ايمان اميرآباد 0
رودكي روستاى چهاربيد 0
شهيدبهشتي جاجرم مقابل زمين ورزش 2773
شريعتي جاجرم خ معلم 2122
شهيدمدرس شهرگرمه انتهاى خ انقلاب 2883
ابوريحان بيروني شهرگرمه 2883
سعدى شهرگرمه 2883
آزادگان روستاى درق 0
حكمت روستاى دشت 0
شهدا شهرسنخواست 3267
اميركبير(جوارمعدن ) جاجرم خ شهيدبهشتي جنب پست 132كيلووات برق 2774
خاتم الانبيا روستاى طبر 3343422
آزمايشگاه مركزى جابربن حيان جاجرم خيابان معلم 2656
همت روستاى ايور 0
هفتم تير جاجرم بلوارشهيدفهميده 3322773


متوسطه عمومی دخترانه :

نام آموزشگاه آدرس تلفن
فاطميه جاجرم خيابان 15خردادانتهاى خيابان شهيدمقصودى 2740
دارالفنون راه آهن 0
رضوان خيابان انقلاب 2011
دبيرستان دخترانه فرزانگان جاجرم -طبر 3239
شهيدمين باشي شهرسنخواست 3399
دبيرستان دخترانه نرجس جاجرم -ايور 0
آسيه گرمه خ مصطفي خميني 3343
پروين اعتصامي جاجرم خ شهيدبهشتي -بهشتي 1 2080
الزهرا شهرجاجرم خ شهيدبهشتي 2703
حضرت خديجه شهرشقان 3324307
فدك روستاى درق 3353205
حضرت معصومه (ع ) روستاى درق 0
تربيت ميان دشت 0
پويا جاجرم خيابان معلم 2293
حضرت زينب روستاى دشت 0
شمس چهاربيد 0
مطهره روستاى قلي 0


پیش دانشگاهی پسرانه :

نام آموزشگاه آدرس تلفن
بزرگسالان اديب شهرگرمه 2883
اديب شهرگرمه 2883
ثامن الائمه شهرسنخواست 0
جوادالائمه خيابان شهيدباهنربلوارشهيدباهنر 2221
بزرگسالان جوادالائمه جنب دادگسترى 2773


پیش دانشگاهی دخترانه:

نام آموزشگاه آدرس تلفن
خضرا شهرگرمه 3343
بزرگسالان خضرا گرمه 0
بزرگسالان آمنه سنخواست 3399
پيش دانشگاهي نجم شهرستان شقان 0
فضيلت جاجرم خيابان معلم 2223
بزرگسالان فضيلت جاجرم خيابان معلم 2223
آمنه روستاى سنخواست 3399


 ابتدایی استثنایی مختلط:

نام آموزشگاه آدرس تلفن
باغچه بان خيابان شهيدباهنر 2803


راهنمایی استثنایی مختلط :

نام آموزشگاه آدرس تلفن
جبارباغچه بان شهرجاجرم 2803

 


متوسطه ایثار گران پسرانه:

نام آموزشگاه آدرس تلفن
شهيدچمران جاجرم 2804


متوسطه ایثارگران دخترانه :

نام آموزشگاه آدرس تلفن
شهيدچمران (خواهران ) خيابان معلم 0


منبع :                                       سازمان آموزش و پرورش شهرستان جاجرم - http://khn.medu.ir

        موضوع: آشنایی با شهرستان جاجرم     نويسنده: بچه جاجرم  

  امیر آباد

ساعتی با اهالی روستای «امیرآباد» جاجرم

روستای «امیرآباد» از توابع بخش مركزی شهرستان جاجرم است كه 35 كیلومتر با مركز شهرستان فاصله دارد.

امیرآباد تا پیش از تقسیم شدن شهرستان های جاجرم و گرمه، جزو دهستان میاندشت بود و حالا پس از مجزا شدن این 2 شهرستان از یكدیگر، این روستا به مركز دهستان میاندشت ارتقا یافته است.

به گفته دهیار امیرآباد، این روستا حدود 150 خانوار و بیش از 500 نفر جمعیت دارد.

«علی محمدی» هم چنین در مورد موقعیت جغرافیایی امیرآباد می گوید: این روستا از شمال به كویر جاجرم، از شرق به روستای صادق آباد، از جنوب به ایستگاه راه آهن جاجرم، و از غرب نیز به پل موسوم به پل ابریشم منتهی می شود.

وی از تپه های مهیاباد و حسین آباد به عنوان مكان های باستانی و باارزش تاریخی منطقه نام می برد؛ با این حال وی از این كه چنین روستایی فاقد تفریگاه یا مناطق گردشگری است، گلایه می كند.

وی تقدیم 15 شهید و 20 جانباز به انقلاب اسلامی را نشانگر ارادت مردم امیرآباد به نظام اسلامی می داند و خواستار توجه بیشتر مسئولان به مشكلات كشاورزان و دام داران منطقه می شود؛ كشاورزانی كه به گفته وی به دلیل شرایط اقتصادی موجود، روزبه روز از صرفه اقتصادی فعالیت های آن ها كاسته می شود.

عضو شورای اسلامی گندم، جو و چغندر قند را مهم ترین محصولات كشاورزی امیرآباد و مناطق اطراف آن برمی شمارد، هرچند كه اوضاع چغندركاران در سال های اخیر چندان تعریفی نداشته است.

«جواد محمدی» هم چنین به وجود 35 حلقه چاه آب كشاورزی در این روستا اشاره می كند كه موجب رونق بخشی به اوضاع كشت و زرع در منطقه شده است. با این وجود،  تعدادی از جوانان امیرآبادی نسبت به بیكاری فزاینده ابراز نگرانی می كنند؛ بیكاری كه موجب مهاجرت تعدادی از اهالی به دیگر شهرها و روستاها شده است و به گفته عضو شورای روستا باعث نگرانی خانواده ها نسبت به انحراف كشیده شدن جوانان روستا شده است.

«محمدی» در این باره می گوید: بیشتر از 60 نفر از جوانان امیرآباد، بیكارند و تعدادی هم به شهر كوچ كرده اند.

دیگر عضو شورای روستای امیرآباد نیز از نبود ماشین حمل زباله در روستا گلایه می كند. به گفته محمدی، اهالی امیرآباد در حال حاضر ناچارند خودشان اقدام به حمل زباله ها به خارج از روستا كنند.

چند تن از كشاورزان امیرآباد هم با اشاره به نزدیك شدن فصل جمع آوری گندم و استعداد خوب منطقه در تولید این محصول استراتژیك، از نبود مراكز خرید گندم گلایه دارند.

«رحیمی» یكی از كشاورزان در این باره می گوید: ما الان ناچاریم گندم جمع آوری شده خودمان را با صرف هزینه فراوان به مراكز جمع آوری در جاجرم یا صادق آباد حمل كنیم.

دهیار روستا هم با اشاره به واگذاری یك هكتار زمین برای احداث فضای سبز و 4 هزار مترمربع برای احداث سالن ورزشی با همكاری اهالی و اعضای شورای امیرآباد، خواستار مساعدت مسئولان در تسریع ساخت و ساز و راه اندازی این اماكن شد.

وی هم چنین از نبود امكانات و تجهیزات آتش نشانی در روستا نیز گلایه می كند و این در حالی است كه به كمك اهالی، از 4 سال پیش ساختمان آتش نشانی در امیرآباد، احداث شده است.

منبع:

صفحه N06 شهرستانها (شمالي) ، شماره سريال 17266 ، تاريخ انتشار 880228
        موضوع: آشنایی با شهرستان جاجرم     نويسنده: بچه جاجرم  

  بانک اطلاعات قنات های جاجرم2

ادامه مطالب از صفحه قبل

نام قنات استان موقعيت بخش روستا طول قنات عمق مادر چاه تعداد ميله چاه فاصله مظهر تا محل دبي

Lit/s

- كج بيد پا’ين خراسان  جاجرم  مركزي  كج بيدپا’ين  1500  40  40  1000 
- قزلحصارعليا خراسان  جاجرم  مركزي  قزلحصار عليا  500  30  100 
- قزلحصارسفلي خراسان  جاجرم  مركزي  قزلحصارسفلي  350  18  12  400  12 
- قزلق خراسان  جاجرم  مركزي  قزلق 
- چپه خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  چپه  500  14  50 
- آغلي خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  چپه  200  12 
- پيشي دره خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  پيشي دره  1500  25  45 
- گرمك خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  گرمك  155  22  100 
- چشمه طبري خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  چشمه طبري  600  19  14  500  30 
- پشت بام خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  پشت بام  560  15  25  540  22 
- كلآته علي خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  پشت بام  1225  27  45  75  10 
- كلآته موسي خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  ملآويس  500  90  10 
- ناويا خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  ناويا  2000  70 
- كلآته ارته خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  ناويا  300  10  15 
- محمد آباد خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  محمد آباد  1700  30  70  500  15 
- مقصود آباد خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  مقصود آباد  1550  22  52  700  12 
- اصغر آباد خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  اصغر آباد  2000  19  35 
- بام خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  بام  4000  15  20  150  16 
- كلآته ذكري خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  بام  150  10  100 
- كلآته قلي خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  بام  350  12  20 

- ميرزارضاقلي خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  دوبرجه  1450  40  40  50 
- آستانقدس خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  دوبرجه  450  14  22  12 
- كلآته ميرزا خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  دوبرجه  800  22  40  50 
- علي موسي خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  دوبرجه  400  14  12  50 
- آب پا’ن دربند خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  دربند  350  18  10  150  14 
- كلآته دربند خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  دربند  600  15  12 
- قزلكال خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  حصار عيسي  1500  26 
- جغدي خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  جغدي  70  12  1000 
- شورك عليا خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  شوقان  150  22  50  10 
- ميرهاشم خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  كلآته ميرهاشم  500  17  15 
- كلآته ريزي خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  كلآته ريزي تازه  150  15 
- كلآته ريزي خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  كلآته ريزي كهنه  350  15 
- كلآته شوقان خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  كلآته شوقان  2000  50  60  18 
- كلآته شوقان خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  كلآته شوقان  2000  135  130  18 
- علي اكبر خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  كلآته علي اكبر  6000  25  140 
- كلآتهآب شيرين خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  كتلي  200  15  1000  18 
- عمارت خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  عمارت  6000  35  300  18 
- پائين طبر خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  طبر  1000  40  33  10 
- كلآته قره خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  طبر  60 
- كته در خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  طبر  500  15  12 

- قلعه سنگي طبر خراسان  جاجرم  جلگه شوقان  طبر  100 
- كلآته گازان خراسان  جاجرم  جلگه سنخواست  گازان  900  35  20  20  35 
- اميد گازان خراسان  جاجرم  جلگه سنخواست  اميد سنخواست  1000  36  24  30  26 
- خراشا خراسان  جاجرم  جلگه سنخواست  خراشا  1000  40  22  20  25 
- جربت خراسان  جاجرم  جلگه سنخواست  جربت  3000  60  180  2000  10 
- دستگرد جربت خراسان  جاجرم  جلگه سنخواست  جربت  3000  40  180  500 
- رفته خراسان  جاجرم  جلگه سنخواست  جربت  500  20  30 
- شمس آباد خراسان  جاجرم  جلگه سنخواست  جربت  2000  50  90  1000 
- سياه كمري خراسان  جاجرم  جلگه سنخواست  جربت  500  60  200  400  15 
- كهنه دره جربت خراسان  جاجرم  جلگه سنخواست  جربت  2000  40  95  1000 
- كلآته بادبر خراسان  جاجرم  جلگه سنخواست  جربت  1000  30  50  200 
- علي پلنگ خراسان  جاجرم  جلگه سنخواست  جربت  1000  20  20 
- كلآته شور خراسان  جاجرم  جلگه سنخواست  سنخواست  1000  24  13  500  22 
- علي آباد خراسان  جاجرم  جلگه سنخواست  سنخواست خراشا  1500  25  29  300  32 
- محمدآباد خراسان  جاجرم  جلگه سنخواست  كلآته تركها  900  18  29 
- عزيز آباد خراسان  جاجرم  جلگه سنخواست  كلآته تركها  100  16 
- كلآته جان خراسان  جاجرم  جلگه سنخواست  كلآته جان  600  20  40  14 
- حجت آباد خراسان  جاجرم  جاجرم  جاجرم  2700  30  90  150  12 
- رهبر خراسان  جاجرم  جاجرم  جاجرم  1000  20  100  1500 
- ديز گله خراسان  جاجرم  شوقان  ناويا  200  20  12 

- كلآته كنار خراسان  جاجرم  شوقان  ناويا  300  15  35 
- قلعه سفيد خراسان  جاجرم  شوقان  ناويا  2000  40  105 
- رباط عشق خراسان  جاجرم  شوقان  رباط عشق  300  18 
- شوقان خراسان  جاجرم  شوقان  شوقان  4000  30  50  400  25 
- قاجار خراسان  جاجرم  شوقان  كلآته شوقان  4000  45  70  300  15 
- بالآ قلي خراسان  جاجرم  شوقان  قلي  800  25  20  30 
- دو درخت خراسان  جاجرم  شوقان  طبر  2000  20  32  300  35 
- طبربالآ خراسان  جاجرم  شوقان  طبر  3000  45  22  30  28 
- كلآته خيابان خراسان  جاجرم  سنخواست  جربت  4000  55  90  800  12 
- قلعه سفيد خراسان  جاجرم  سنخواست  جربت  10000  50  180  600  20 
- محمدآباد خراسان  جاجرم  سنخواست  كلآته تركها  900  18  29 
- كرفي در خراسان  جاجرم  سنخواست  كرف  70  10 

        موضوع: آشنایی با شهرستان جاجرم     نويسنده: بچه جاجرم  

  بانک اطلاعات قنات های جاجرم
نام قنات استان موقعيت بخش روستا طول قنات عمق مادر چاه تعداد ميله چاه فاصله مظهر تا محل دبي

Lit/s

- كركي خراسان  جاجرم  گلستان  كركي  500  20  17  1000 
- رباط قره بيل خراسان  جاجرم  مياندشت  رباط قره بيل  1000  40  45  400  15 
- گرمه خراسان  جاجرم  مركزي  گرمه  5000  75  50  1000  35 
- نيوال خراسان  جاجرم  مركزي  گرمه  2000  50  20  500  10 
- هستوا خراسان  جاجرم  مركزي  گرمه  2000  25  20  12 
- مفت آباد خراسان  جاجرم  مركزي  گرمه  1900  46  38 
- بوريا خراسان  جاجرم  مركزي  گرمه  1500  22  25  100 
- دهنه دلبر خراسان  جاجرم  مركزي  گرمه  400 
- زورآباد خراسان  جاجرم  مركزي  گرمه  1500  35  55  100  15 
- ساقرچيان خراسان  جاجرم  مركزي  گرمه  2000  45  20  400 
- سراچمن خراسان  جاجرم  مركزي  گرمه  1800  35  45  1000  12 
- سعيدآباد خراسان  جاجرم  مركزي  گرمه  800  25  25  100 
- سفيد دالو خراسان  جاجرم  مركزي  گرمه  700  56  20  700  14 
- كلآته باقرگرمه خراسان  جاجرم  مركزي  گرمه  800  18  20  50 
- كجبيد بالآ خراسان  جاجرم  مركزي  گرمه  1500  45  80  1000 
- علياندهي خراسان  جاجرم  مركزي  گرمه  3800  25  40  20 
- گرمن دره خراسان  جاجرم  مركزي  گرمن دره  250  400  26 
- صنم سقلي خراسان  جاجرم  مركزي  چشمه خان  300  20  10  100 
- گزي خراسان  جاجرم  مركزي  گزي  700  20  10  2000  20 
- مچوگرمه خراسان  جاجرم  مركزي  مچوگرمه 

 

- هارون آباد خراسان  جاجرم  مركزي  هارون آباد  2000  65  40  13 
- ورنوان خراسان  جاجرم  مركزي  ورنوان  1500  95  700  15 
- آرمادلو خراسان  جاجرم  مركزي  آرمادلو  500  250  600  14 
- نقدآبي خراسان  جاجرم  مركزي  ايور  2000  30  20 
- ايور خراسان  جاجرم  مركزي  ايور  6000  40  60  100  30 
- حاجي ابراهيم خراسان  جاجرم  مركزي  ايور  900  15  28  300 
- شورابي خراسان  جاجرم  مركزي  ايور  2500  45  28  110  24 
- سنجه بيا خراسان  جاجرم  مركزي  ايور  500  10  13  50 
- شاه آباد خراسان  جاجرم  مركزي  ايور  4000  35  60  2000  22 
- كلآته نجمان خراسان  جاجرم  مركزي  ايور  200  15  500  12 
- كلآته ايور خراسان  جاجرم  مركزي  ايور  3000  40  18  350  30 
- كلآته سهرابيه خراسان  جاجرم  مركزي  ايور  1000  25  12 
- قلعه كور خراسان  جاجرم  مركزي  ايور  1500  40  40  200 
- ارغون آباد خراسان  جاجرم  مركزي  ارغون آباد  1500  20  50  20 
- بردبلند خراسان  جاجرم  مركزي  بردبلند  2000  45  80  200  14 
- برزنه خراسان  جاجرم  مركزي  برزنه  1000  35  40  600  15 
- يوسف آباد خراسان  جاجرم  مركزي  يوسف آباد  3000  25  30  5000 
- يان چشمه خراسان  جاجرم  مركزي  جاجرم  800  40  30  600 
- گنداب خراسان  جاجرم  مركزي  درق  2000  100  600  15 
- مهماندهي خراسان  جاجرم  مركزي  درق  3000  18  45  500  10 
 
- منجيق آباد خراسان  جاجرم  مركزي  درق  6000  15  105  150  15 
- منر آباد خراسان  جاجرم  مركزي  درق  3000  36  30  15 
- معصوم آباد خراسان  جاجرم  مركزي  درق  2000  25  20  6500 
- خواجه سنگ آور خراسان  جاجرم  مركزي  درق  3000  42  61  1500  15 
- خوشك آباد خراسان  جاجرم  مركزي  درق  3000  40  45  250 
- جام خانه خراسان  جاجرم  مركزي  درق  1200  50  30  250 
- يزددرق خراسان  جاجرم  مركزي  درق  3500  22  50  12 
- رنگ وازي خراسان  جاجرم  مركزي  درق  2000  40  40  16 
- آسياب خراسان  جاجرم  مركزي  رباط قره بيل  5000  15  20  500  26 
- شورك خراسان  جاجرم  مركزي  شورك  5000  30  150  100  15 
- كاريزميانه خراسان  جاجرم  مركزي  شهر جاجرم  2500  50  90  400  12 
- شهرياري گرمه خراسان  جاجرم  مركزي  شهرياري گرمه  1000  50  50  100 
- سيد آباد خراسان  جاجرم  مركزي  سيد آباد  3000  22  45  1000  15 
- سعيد آباد خراسان  جاجرم  مركزي  سعيد آباد  3000  25  30  5000  12 
- كلآته حمزه خراسان  جاجرم  مركزي  كلآته حمزه  1000  35  30  50 
- كلآته حاجي خراسان  جاجرم  مركزي  كلآته حاجي  700  18  25  200 
- زمان آباد خراسان  جاجرم  مركزي  كلآته زمان آباد  1200  40  42  6000  15 
- كلآته كال خراسان  جاجرم  مركزي  كلآته كال  700  35  30  100  10 
- كلآته غلآم خراسان  جاجرم  مركزي  كلآته غلآم  600  15  12  100  10 
- كلآته عبدا خراسان  جاجرم  مركزي  كلآته عبدا  1160  45  18 

ادامه لیست در صفحه بعد

        موضوع: آشنایی با شهرستان جاجرم     نويسنده: بچه جاجرم  

  نگاهي به آيين گهواره‌ گرداني در شهرستانهاي جاجرم و گرمه
آيين گهواره‌گرداني يكي از آيين‌هاي سوگواري دهه اول محرم در جاجرم و گرمه به شمار مي‌رود كه در بيشتر روستاها و شهرهاي اين شهرستانها توسط زنان به ياد مصيبت طفل شيرخواره كربلا حضرت علي‌اصغر(ع) برپا مي‌شود.

به گزارش ايرنا، در اين آيين سوگواري و مصيبت خواني گهواره‌اي با روي اندازي سبز در صدر مجلس گذاشته مي‌شود و زنان گرداگرد اين گهواره به روزه‌خواني و مصيبت خواني براي حضرت علي‌اصغر(ع) شيرخواره حضرت اباعبدالله الحسين (ع) مي‌پردازند.

يكي از بانوان شهر " درق " از توابع شهرستان گرمه در اين‌باره ، گفت: هر ساله زنان اين شهر در هفتم ماه محرم گهواره‌اي تهيه و با جمع كردن شيرخواران در اين آيين به سوگواري مي‌پردازند.

" زهره رنجبر" افزود: اين آيين به ياد سوز و غم بانوي كربلا " رباب " مادري كه طفل شيرخواره‌اش در جلوي چشمانش پر پر شد، برگزار مي‌شود.

وي گفت: زنان در اين آيين با نوحه‌خواني و سوگواري براي حضرت علي اصغر(ع) با بانوان واقعه كربلا همدردي مي‌كنند.

رنجبر ادامه داد: در ميانه گهواره گرداني يكي از روحانيون كه در اين آيين شركت كرده و با نقل واقعه عاشورا و مصيبت‌هاي آن به سوگواري و نوحه‌خواني مي‌پردازد.

" نازيه اميني" يكي از اهالي شهر " سنخواست " جاجرم نيز اين آيين را مربوط به روز هفتم محرم‌الحرام عنوان كرد و گفت: دراين روز زنان در مسجد محله جمع مي‌شوند و به نيت همدردي با " رباب " براي حصرت علي اصغر (ع) مصيبت مي‌خوانند.

وي افزود: دراين آيين گهواره‌اي با روانداز سبز در مجلس گذاشته مي‌شود و بيشتر زنان جوان به همراه شيرخواران خود و زناني كه حاجت دارند، شركت مي كنند.

اميني ادامه داد: در اين آيين امام جماعت مسجد اين شهر حضور دارد و با روزه‌خواني و مصيبت خواني آغاز مي‌شود.

او افزود: زناني كه براي فرزند دار شدن، نذر براي فرزندان و يا اداي نذرشان با تكان دادن گهواره مقداري پول در گهواره مي‌اندازند.

يكي از بانوان شهر جاجرم با بيان اين كه سوگواري گهواره‌گرداني در بين زنان به نيت حضرت علي اصغر(ع) برگزار مي‌شود، گفت: در هفتم محرم زنان درمسجدي گردهم مي‌آيند و با پوشندن لباسهاي سبز و سفيد بر تن شيرخوارگان به نوحه خواني براي حضرت علي اصغر(ع) مي‌پردازند.

فاطمه موسوي افزود: در پايان اين آيين گهواره‌اي را مي‌آورند و بين زنان مي گردانند و كساني كه حاجتي دارند و يا نذرشان برآورده شده است در حد توان مبلغي داخل گهواره مي‌اندازند.

وي گفت: برخي زنان نيز شيرخواران خود را داخل گهواره گذاشته و با اين نيت كه اين گهواره، گهواره حضرت علي اصغر(ع) و تبرك است براي فرزندان دعاي خير مي‌كنند.

امام جمعه جاجرم نيز با تاييد گهواره گرداني در شهر جاجرم از اين آيين به عنوان آيين شيرخوارگان حضرت علي اصغر(ع) ياد كرد و گفت: اين سوگواري رسم خوبي است كه هر ساله در اين خطه اجرا مي‌شود.

حجت‌الاسلام سيد محمد موسوي در گفت و گو با ايرنا افزود: در اين آيين گهواره‌اي به عنوان ياد بود، نماد و سمبل تهيه مي‌كنند.

وي افزود: زنان دراين آيين به ياد مصيبتهاي واقعه عاشورا به سوگواري مي‌پردازند.

كارشناس مردم‌شناسي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري خراسان شمالي نيز با اشاره به اين كه آيين‌هاي عزاداري سالار شهيدان حضرت حسين بن علي(ع) در ماه محرم جايگاه والايي در اين استان دارد، اظهارداشت: امسال ميراث فرهنگي استان برنامه ثبت آيين‌هاي عزاداري تاسوعا و عاشورا را در شهرستان جاجرم دارد.

محمد حسين‌پناه، ثبت معنوي آيين‌هاي عزاداري تعزيه و شبيه‌خواني و ديگر آيين‌هاي عزاداري ماه محرم در شهرستان جاجرم را به عنوان نخستين گام ثبت آيين‌هاي عاشورايي استان ذكر كرد. ك/‪۴‬

        موضوع: آشنایی با شهرستان جاجرم     نويسنده: بچه جاجرم  

  معرفي بناهاي مذهبي تاريخي شهرستان جاجرم
معرفي بناهاي مذهبي تاريخي شهرستان جاجرم
نويسنده: محمد رضا سروش - رقيه زعفرانلو

مقدمه

شهرستان جاجرم در جنوب غربي استان خراسان شمالي واقع است و از شمال به بجنورد (مرکز استان)، از شمال غرب به استان گلستان، از شرق به اسفراين،از جنوب شرق به سبزوار و از سمت غرب به استنان سمنان محدود مي‏شود.
آب و هواي جاجرم «معتدل و خشک، بيشترين درجه گرما در تابستان‏ها تا 40 درجه بالاي صفر و کم‏ترين درجه در زمستان‏ها تا 15 درجه زير صفر و ميزان بارندگي سالانه حدود150 ميلي متر است(1).
اين شهرستان از نظر تقسيمات کشوري شامل سه بخش است. بخش مرکزي، بخش شقان (دنباله‏ي جلگه حاصلخيز مانه و سلماس) و بخش سنخواست (همجوار با اسفراين).

وجه تسميه جاجرم

«جاجرم ولايتي است از خراسان. قصبه‏اي است معمور و آباد و قلعه‏ي بزرگ دارد که در وسط واقع است و اطرافش بساتين و مزارع دارد و چهارصد خانوار در آن ساکن‏اند و در اصل «جاگرم» و ميانه‏ي نشابور و جوين وجرجان واقع شده...»(2)

پيشينه‏ي تاريخي

«در سال 1369 ضمن بررسي اطراف جاجرم در مجاورت تپه‏اي به نام «تپه‏ي پهلوان» تعداد فراواني تيغه و ابزار سنگي مشاهده شد که با توجه به کيفيت ساخت و پرداخت آنها مي‏توان گفت بازمانده از اجتماعات دوران ميان سنگي مي‏باشند.»(3)
با استناد به گزارش هيأت بررسي و شناسايي آثار باستاني خراسان، قديمي‏ترين سفال‏هاي به دست آمده از تپه‏هاي باستاني اين شهر (تپه‏ي کلاته حسن) متعلق به هزاره‏ي چهارم قبل از ميلاد است. در طول هزاره‏ي اول قبل از ميلاد، اقوامي در منطقه ساکن بوده‏اند که مشخصه‏ي آنان استفاده از سفال خاکستري است آثار باقيمانده از حضور آنان را مي‏توان در اتلال دوشگلي(Doshagly) و رباط عشق جستجو نمود.(4)
مطالعه‏ي شواهد تاريخي و باستان شناسي نشان مي‏دهد که «گذشته از سوابق درخشان تاريخي جاجرم از پيش از اسلام، در دوران تاريخي نيز شديدا مورد توجه بوده و وجود مقابر و مساجد از قرن پنجم و هفتم هجري و تپه‏هاي عظيم اسلامي اين مطلب را تأييد مي‏کند(5)
در کتاب حبيب السير بارها از جاجرم در کنار شهرهاي مهمي چون قزوين، ري اصفهان، دامغان، جاجرم، جرجان و مشهد نام برده شده است. که نشانگر اهميت اين شهر است. طبق نوشته‏هاي خواندمير، پادشاهان ايلخاني بارها در لشکرکشي‏هايي که به منظور سرکوب شورشيان انجام مي‏دادند، در اين شهر اقامت و يا از آن عبور کرده‏اند(6)
کلنل چارلز ادواردييت، که در دوران قاجار از جاجرم بازديد کرده است.، در سفرنامه‏ي خويش از سکه‏ي مکشوفه‏اي داراي تاريخ 739 ه‏ق ياد کرده که در ضربخانه‏ي جاجرم ضرب شده بود. از آن جا که اين شهر. «...در مسير جاده‏ي ابريشم بين دو ايستگاه نيشابور و دامفان قرار داشته...»(7) همواره به آن توجه مي‏شده است. راه ديگري نيز که استرآباد (گرگان قديم) مي‏گذشت شهرهاي حاشيه‏ي جنوبي درياي خزر را از طريق جاجرم به خراسان متصل مي‏ساخت. چنان که به فرمان امير عليشير نوايي، وزير با تدبير تيموريان، سه کاروانسراي مهم عشق، قلي (Qelly) و قره‏بيل (Qarabill)در مسير همين راه در منطقه‏ي جاجرم ساخته شد(8)
«کلاويخو» سفير دربار اسپانيا، در مسير سفر خويش به دربار تيموريان از اين شهر عبور کرده، قلعه‏ي واقع دراين شهر را توصيف کرده است.(9)
در جاجرم علاوه بر تات‏ها، که قديمي‏ترين ساکنان اين ديراند، ترکان گرايلي، طوايف عرب، ازبک‏ها و بخارايي‏ها سکني گزيده‏اند. اين اختلاط نژادي، بي‏شک، ناشي از موقعيت جغرافيايي خاص آن بوده است.
ترگان گرايلي شامل دو طايفه‏ي مهم رمضانلو و مقصودلو هستند. گروه اول در دوران نادرشاه و گروه دوم در زمان محمد شاه قاجار از منطقه‏ي کالپوش به اين ناحيه آمده‏اند.(10)
«در حال حاضر از اين مردم فقط خانوارهايي معدود مانده که آنها نيز ترکي را از ياد برده و فارسي تکلم مي‏کنند»(11).
«اين ناحيه براي ساليان متمادي تحت سرپرستي حاکم بحنورد اداره مي‏شد. اما قبل ازآن، گاهي از توابع استرآباد، بسطام يا نردين محسوب مي‏شده است»(12) و از دوران حيدرقلي خان سهام الدوله (از ايلخانان بجنورد در دوران قاجاريه) جزء قلمرو حکومت بجنورد شده است.
جاجرم در طول تاريخ خويش بارها، به دليل هجوم طوايف ازبک و ترکمن، آسيب فراوان ديده است. در مرکز شهر جاجرم قلعه‏اي موسوم به «نارين قلعه» وجود دارد که تا اواخر دوران قاجار از آن استفاده مي‏شده است. سياحاني که در قرون اخير از جاجرم عبور کرده‏اند.، هر يک، اين قلعه را توصيف کرده‏اند. اين امر از ثباتي هميشگي در اين قلعه حکايت دارد. بي شک ساکنان جاجرم در اين دوره‏ها به دنبال آرامش و امنيتي بوده‏اند که جز در پناه ديوارهاي بلند اين قلعه فراهم نمي‏آمده است.(13) خاور بي‏بي شادلو (خواهر يارمحمدخان سهام‏الدوله، حکمران بجنورد معاصر با ناصرالدين شاه و مظفرالدين شاه قاجار) در سفرنامه‏ي خويش شرحي از اين قلعه آورده است.(14) در اين نوشته چهار بنا از بناهاي مذهبي و تاريخي جاجرم را معرفي مي‏کنيم.

مسجد جامع جاجرم

اين بنا در داخل شهر جاجرم و در جنوب شرقي تپه‏ي قلعه (نارين قلعه) واقع است. مسجد جامع جاجرم از نوع مساجد شبستاني است و پلان آن، «ابتدايي‏ترين سبک مسجدهاي چهار ايواني»(15) را القا مي‏کند. ورودي بنا در ضلع شمالي آن واقع است و به يک صحن کوچک با ابعاد 5 / 7 ضربدر 5 / 7 متر محدود مي‏شود. شبستان‏هاي مسجد در دو ضلع شرقي و غربي اين صحن قرار دارند. جهت صحن، شمالي - جنوبي است و ضلع جنوبي آن از طريق يک ورودي بزرگ و رفيع به فضاي گنبدخانه منتهي مي‏شود. محراب مسجد با ارتفاع 235 سانتيمتر و عمق 85 سانتيمتر در ضلع جنوبي گنبدخانه است.دايره‏ي گنبد اين بنا با کمک تکنيک ترمبه زني اجرا شده است. رأس اين ترمبه‏ها به شکل ترکش‏هاي خورشيدي و پايين آنها به شکل لوزي‏هاي منظم و ذوزنقه‏هايي است که اضلاع پايين آنها بر روي پايه‏ي ترمبه استوار است. داخل گنبد به شکل نيم کاسه‏ي ساده‏اي است که مرکز آن به يک ستاره‏ي 24 پر، که به طور برجسته کار شده مزين است.(16).
فضاي شبستان به وسيله‏ي طاق و تويزه پوشش يافته است. در پشت ديوار شرقي شبستان ضلع شرقي، يک فضاي الحاقي اضافه شده که بيشتر در زمستان‏ها از آن استفاده مي‏شود. اين مسجد کوچک فاقد عناصري چون ايوان رفيع و مناره است و در مجموع نماي بيروني آن فاقد تزيينات بوده و به استثناي سه عدد کاشي که بر پيشاني ايوان جنوبي جاي دارد، قسمت عمده‏ي تزيينات را بايد در گنبد خانه جستجو کرد. در اين قسمت مي‏توان از «تزيينات گچبري... ترمبه‏ها، لچکي‏ها و کاربندي زير گنبد نام برد.»(17)
«مصالح بنا کلا سنگ، ملاط گچ، اندود کاهگل و گچ است که به طور حتم در اصل تزييناتي از کاشي نيز داشته است...».(18)

تاريخ بناي مسجد جامع جاجرم

سبک معماري اجرا شده در اين مسجد بسيار ساده و ابتدايي به نظر مي‏رسد. همچنين کوچک بودن ابعاد مسجد نيزاين بنا را در نگاه اول حقير جلوه مي‏دهد. با اين حال پلان آن از نوع ابتدايي‏ترين سبک مساجد چهار ايواني اما «در مقام مقايسه با مساجدي نظير مسجد جامع فهرج سبک تکامل يافته‏تري را نشان مي‏دهد... و با استناد به معماري موجود و اجراي قوس‏ها و دهانه‏ها و ابعاد آنها (احتمالا) به قرن چهارم يا پنجم هجري تعلق دارد و در عداد يکي از ارزنده‏ترين آثار مذهبي به شمار مي‏آيد.»(19)
مؤلف مطلع الشمس کتيبه‏ي کاشي‏هاي موجود در بنا را چنين توصيف کرده است: «بالاي اين صفه که کتيبه‏ي مقصوره است سه آجر کاشي نصب شده در روي يک آجر سبز که دو ثلث آن شکسته، نوشته شده است. «توکلت» و در يک طرف «علي الله». در يک طرف و فيمابين صورتي شبيه به (مجمر) آويخته شده و با خط سياهي است و در گوشه‏ي ديگر آجر نوشته است «خداي بر آن بنده مسلمان» و زير اين عبارت «در کار» و زير آن «بر عشر معروف» و زير آن، «دهه‏ي محرم سنه» پايين‏تر از آن «تقبل الله منه». در آجر کاشي وسط با خط جلي برجسته لفظ «يا احد» نوشته شده است. دربالاي آجر سبز ديگر «لااله
الا الله محمد رسول الله» و در زير: سوره‏ي فاتحة الکتاب، بعد از آن سوره توحيد و در زير «بتاريخ بيستم ماه سنه‏ي سبع و سبعين». بعد از «سبع و سبعين» کلمه‏ي لا يقرا [ناخوانا] که ظن قريب به يقين «خمسمائه» بوده و به نظر مي‏رسد، در يک طرف طول آجر نيز نوشته شده است. (ان الدين عند الله الاسلام) و در طرف ديگر (شهد الله انه لا اله الا هو و الملائکة و اولوا العلم قائما بالقسط). اين آجرها را از محل ديگر به اينجا آورده و نصب کرده‏اند. حالا آن محل خارج از مسجد بوده يا داخل الله اعلم...».(20)
در حال حاضر کتيبه‏ي کاشي‏هاي ايوان جنوبي، آسيب ديده و کلمه‏ي «خمسمائه» از بين رفته است. در گزارش هيأت بررسي و شناسايي آثار و بناهاي تاريخ خراسان درباره‏ي کتيبه‏هاي ديگر اين بنا چنين آمده است: «... به گفته‏ي چند ريش سفيد،، کاشي ديگري در اين مسجد وجود داشته که اشعاري بر آن نوشته شده بود و حاکي از تعميرات بنا بوده است و اين مطالب از زبان آنهاست:
توفيق ز حضرت واحد شد
درويش علي، ساعي اين مسجد شد
تاريخ طلب نمودم از پير خرد
گفتا ز غنچه ه ساقط شد»(21)
ماده تاريخ درج شده در بيت دوم، يعني «غنج»(22)،برابر است با 1034 که در اين سال تعميراتي در بنا انجام شده است. احتمالا در نماي ايوان جنوبي مسجد کاشي‏هايي وجود داشته که تاريخ احداث آن را نشان مي‏داده است و بعدها از بين رفته‏اند. سه کاشي کنوني نيز در تعميرات بعدي به گونه‏اي نامأنوس جايگزين آنها شده‏اند. اين کاشي‏ها، که اعتماد السلطنه نيز شرح مبسوطي از آنها ارائه داده است، از لحاظ تکنيک ساخت و رنگ لعاب با کاشي‏هايي که اعتماد السلطنه نيز شرح مبسوطي از آنها ارائه داده است.از لحاظ تکنيک ساخت و رنگ لعاب با کاشي‏هايي که زماني در دورن مقبره‏ي علي بن مهزيار قرار داشته‏اند.(23) قابل مقايسه هستند. بنابراين تاريخ مذکور در اين کاشي‏ها (577 ه) به زمان ساخت بنا ارتباطي ندارد.

مقبره‏ي علي بن مهزيار

«ابوالحسن علي بن مهزيار از اعاظم اصحاب ائمه‏ي اطهار است، سلام الله عليه. حضور پرنور ثامن الائمه و ضامن الائمه ابوالحسن بن موسي و حضرت ابوجعفر ثاني و محمد بن علي و امام همام ابوالحسن الثالث علي بن محمد عليهم الصلوة و السلام را دريافته... عدالت و صحت عقيدت و صدق لهجت اين بزرگوار مورد انفاق است و معتقد اجماع، اصلا از تخمه‏ي عجم و مردم ايران به شمار مي‏آيد. پدرش، مهزيار، کيش ترسا داشته و در بلده‏ي دورق مي‏نشسته از توابع ملک اهواز. او را توفيق الهي نصيب افتاده و به شرف اسلام فايز گشت. بعضي گفته‏اند پسرش علي نيز به اصغر سن و حداثت عمر مسلمان شد و به حق اهل بيت (ع) معرفت به هم رسانيد...»(24)
علي بن مهزيار از سوي امام رضا (ع) و امام جواد (ع) مقام نمايندگي و وکالت در نواحي جاجرم را داشته و تأليفات و کتب متعدد از وي بر جاي مانده است.(25)
توصيف کلي بنا: مقبره‏ي علي بن مهزيار در دو کيلومتري شرق جاجرم و در ميان قبرستان شهر قرار دارد. گويا در گذشته علاوه بر اين بنا چند بقعه‏ي تاريخي ديگر نيز در اين محل وجود داشته که امروزه‏ي اثري از آنها بر جاي نمانده است.(26)
بنا داراي پلان مربع و عبارت است از يک اتاق که در ارتفاع چهار و نيم متري به وسيله‏ي چهار ترمبه‏ي عميق و چهار طاقنماي تزييني
به هشت ضلعي تبديل شده و گنبد بنا بر روي آن استوار شده است. در هر ضلع و در فواصل بين ترمبه‏ها پنجره‏اي براي تأمين نور فضاي داخل تعبيه شده است.
ورودي بنا در ضلع شمالي آن قرار گرفته و در بالاي آن تزيينات مقرنس کاري به چشم مي‏خورد. اتاق مقبره در پشت اين ورودي واقع است. به طور کلي فرم بنا به شکل چهار طاقي است که چشمه‏ي طاق‏هاي شرقي و غربي آن مسدود شده است.
صنيع الدوله در توصيف قبر موجود در داخل اين بقعه آورده است:... «شکل قبري که سه ذرع طول و يک ذرع و سه چارک عرض دارد و در بقعه موجود است و در بالاي قبر آجرهاي کاشي سبز ممتاز نصب کرده‏اند و آيات شريفه‏ي قرآني به خط ثلث با گل و بوته بر روي آجرها برجسته رسم شده، اما چون افاغنه اين آجرها را خراب کرده و در ثاني رسم نموده‏اند از ترتيب افتاده و آيات مبارکات خوانده نمي‏شود.»(27)
همچنين کلنل ييت، که گويا از آخرين افرادي بوده که کاشي‏ها را در اين بنا ديده است، در توصيف اين کاشي‏ها آورده است: «... در اين بنا نوشته‏اي که روي آن نام اين شخص ذکر شده باشد وجود نداشت. در اين جا تنها نکته‏ي جالب براي ما اين بود که اين قبر تا ارتفاع دو متر و ده سانتيمتر و يا دو متر و چهل سانتيمتري از کاشي‏هاي آبي رنگي، که آيه‏هاي قرآن با خطوط درشتي روي آنها نقش شده بود.، پوشيده بود. اين کاشي‏ها 45 تا 60 سانتيمتر عرض داشتند و خيلي خوب ساخته شده بودند. به نظر مي‏آمد که اين کاشي‏ها را از بناي ديگري برداشته و در اين جا نصب کرده باشند؛ زيرا بيشتر آنها به طور وارونه و يا غير منظم کار گذاشته شده بودند. به طور کلي بر روي اين کاشي‏ها نتوانستيم تاريخي پيدا کنيم.»(28)
قابل ذکر است که سرانجام يار محمد خان شادلو، ايلخاني بجنورد(1254 - 1322 ه‏ق)، به هنگام ساخت مقبره‏اش در «بش قارداش»(29) اين کاشي‏ها را از محل خارج و در داخل مقبره‏ي خود نصب نمود. در سال 1316 رئيس معارف بجنورد آنها را به اداره‏ي معارف و اوقاف خراسان تحويل داد.(30) و در حال حاضر در «گنجينه‏ي هنرهاي اسلامي» تهران با شماره‏ي ثبت 3278 نگهداري مي‏شوند. اين کاشي‏ها با رنگ فيروزه‏اي تيره و داراي خطوط ثلث با رنگ سياه هستند. اين خطوط شامل آيه‏ي شريفه‏ي 18 از سوره‏ي آل عمران و آيات 255 و 256 سوره‏ي مبارکه‏ي بقره هستند.
اين مقبره در سال 1357 يک بار مرمت شده است و در سال 1371 نماي بيروني آن با استفاده از آجر سفال بازسازي شده است. همچنين گنبد بنا در سال 1378 با ايزوگام پوشش يافته و فضاي داخلي بنا نيز در سال 1379 گچ اندود شده است.
بناي کنوني صرف نظر از جايگاهي که در اعتقادات اهالي دارد، به سبب تعميرات غير اصولي که در آن صورت گرفته جاذبه‏هاي اصيل و سنتي خويش را از دست داده است.

تاريخ بناي مقبره‏ي علي بن مهزيار

چنانکه اشاره شد فرم کلي بنا عبارت است از يک فضاي مربع که گنبد بر روي آن تعبيه شده است اين سبک با سبک اجرا شده در مقابر منفرد عصر مغول قابل مقايسه است.
گويا در زمان بازديد هيأت بررسي و شناسايي آثار و بناهاي تاريخي خراسان، در اطراف بنا خرده آجرهاي لعابدار و فيروزه‏اي رنگ و کاشي‏هاي آبي و قطعات گچبري‏هايي وجود داشته که به نظر سرپرست هيأت با توجه به رنگ آجرها، نوع گچبري‏ها و همچنين
فرم گنبد، ساخت اوليه‏ي اين مقبره به قرن هفتم تا دوره‏ي تيموري مربوط مي‏شود.(31)

هويت مقبره‏ي علي بن مهزيار

گروهي از محققان بر اين باورند که اين مقبره بن علي بن مهزيار تعلق ندارد؛ زيرا او در شهر اهواز مدفون است(32) رضا احمدي بجنوردي، محقق تاريخ جاجرم، در مقاله‏اي ضمن تلاش براي اثبات تعلق اين مقبره به علي بن مهزيار اهوازي، علت پيش آمدن اين ترديد را چنين بيان داشته است: «تشابه اسمي بين علي بن مهزيار و علي بن ابراهيم بن مهزيار و نيز ذکر برخي از احاديث با کلمه‏ي قال ابن‏مهزيار باعث به اشتباه افتادن بعضي از علماي رجال شده و هر دو نفر را يکي دانسته‏اند. اهالي جاجرم، که چندين سال قبل جهت تعمير بناي آرامگاه خواجه مهزيار نبش قبر کرده بودند، اولا جنازه‏ي وي را سالم يافته و از آن روز اعتقاد کاملي پيدا کرده و نذورات فراوان مي‏کنند؛ ثانيا سنگ قبري کشف کرده‏اند. که نوشت شده «هذا مرقد ماهزيار» و قسمتي از سنگ هم خوانده نمي‏شود. چنين به نظر مي‏رسد که آرامگاه جاجرم مربوط به علي بن مهزيار و بقعه‏ي موجود در اهواز مربوط به علي بن ابراهيم بن مهزيار باشد.»(33)

بناي مزار گرمه

اين بنا در محله‏ي باغ مزار گرمه‏ي جاجرم قرار دارد. پلان بنا به شکل هشت ضلعي است که داخل آن از يک اتاق مربع شکل تشکيل شده است. بر بخش فوقاني چهار گوشه‏ي اين فضاي مربع شکل چهار ترمبه تعبيه شده تا به اين طريق امکان ايجاد گنبد برفراز بنا فراهم شود. در نماي بيروني چهار جهت اصلي بنا، چهار ايوان با عمق 270 سانتيمتر قرار دارد که از طريق ورودي‏هاي واقع در اين ايوان‏ها، ورود به فضاي داخلي ممکن مي‏شده است. در حال حاضر جز ورودي واقع درايوان جنوبي بقيه‏ي ورودي‏ها مسدود شده‏اند.
همچنين در چهار جهت فرعي شمال شرقي، شمال غربي، جنوب شرقي و جنوب غربي بنا، چهار طاقنما با توجه به پاطاق‏هاي به جا مانده با ايوان‏ها ارتفاع يکساني داشته‏اند، وجود داشته که در حال حاضر از بين رفته‏اند. نور فضاي داخل از طريق نورگيرهايي که در پايه‏ي گنبد و در حد فاصل بين ترمبه‏ها ايجاد شده‏اند. تأمين مي‏گردد.
سبک طاق‏هاي بنا از نوع جناقي و قوس ورودي‏ها از نوع پنج او هفت تند است. گنبد داراي خيز کم و ساقه‏ي کوتاه بوده و نماي داخلي آن،
با استفاده از تزيينات آجر کاري به شکل يک ستاره 16 پر درآمده است.
در ضلع غربي بنا با مسدود کردن ورودي ايوان غربي، فضايي به شکل محراب ايجاد شده است. در اين قسمت دو سنگ قبر کوچک وجود دارد که تاريخ يکي از آنها سال 1220 هجري قمري و مربوط به زمان بعد از ساخت مقبره است.
آجرهاي قرمز و نخودي با ابعاد 5 ضربدر 25 ضربدر 25 سانتيمتر و ملات گچ از جمله مصالح به کار رفته در اين بنا است. ايوان شرقي نسبت به کل بنا آسيب کمتري ديده است. نماي آجري گنبد آسيب زيادي ديده و فروريخته است. بناي مزار گرمه به لحاظ طرح و نقشه منحصر به فرد بوده، همچنين به دليل مهارت به کار رفته در شيوه‏ي آجر چيني و نماسازي فضاي دروني گنبد، از آثار ارزشمند منطقه به شمار مي‏آيد. با اين حال تا کنون هيچ اقدامي براي نگهداري و حفظ آن انجام نگرفته و به سبب فقدان وجهه‏ي مذهبي در اين اثر، ساکنان محل نيز به اين امر علاقه‏اي نشان نداده‏اند.
در ترمبه‏ها و نورگيرهاي بنا شکاف‏هايي ايجاد شده است: «در بالاي ترمبه ضلع شمال غربي و شرقي و جنوب شرقي به طرف بالاي گنبد نيز شکافي مشاهده مي‏شود. به قرار اطلاع، ضمن تحقيقات محلي در مورد تخريب شديد و سريع ورودي‏ها و اضلاع چهارگانه و جوانب ورودي‏ها، چنين مشخص گرديد که شخصي به نام سرهنگ قره گوزلو که قبل از شهريور 1320 سمت رياست املاک اين منطقه را به عهده داشته [به خاطر استفاده از آجرهاي اين بنا] براي ايجاد يک حمام خصوصي و منزل شخصي اقدام به چنين کار زشتي کرده است.»(34)

تاريخ بناي مزار گرمه

در مجموع، نقشه و طرح ايجاد شده در بنا و سبک آجرکاري آن، مقابر منفرد رايج در عصر مغول را به ذهن تداعي مي‏کند. اين مقابر غالبا در خارج، يک نماي هشت ضلعي دارند و در داخل شامل يک اتاق مربع شکل هستند. که قبر در ميان آن جاي دارد. ترمبه‏ها يا تکنيک آجر کاري استادانه‏اي در نهايت ظرافت ايجاد شده‏اند. و از لحاظ فني به معمار بنا امکان ايجاد گنبد را داده‏اند.
با استناد به گزارش‏هاي هيأت بررسي و شناسايي آثار و بناهاي تاريخي خراسان اين بنا «از نظر پلان و اجرا و نوع مصالح قابل مقايسه با مقبره‏ي علي بن مهزيار جاجرم بوده ولي در حالت کلي مفصل‏تر است... از آن جايي که بناي جاجرم داراي قدمت مشخص‏تري است (به استناد مدارک موجود مثل کاشي‏هاي فيروزه‏اي قرن هفتم هجري)(35) تاريخي که براي اين دو بنا [مي‏توان در نظر گرفت] با هم همزماني خواهد داشت»(36)
در خاتمه بايد گفت بناي مزار گرمه از دو ويژگي مهم براي تعيين قدمت برخوردار است: از لحاظ نقشه و طرح کلي با بناهاي مقبره‏اي قرون هفت و هشت هجري قابل مقايسه است. همچنين شيوه‏ي آجر چيني آن نيز به نحوه‏ي آجر چيني بناهاي قرون هفت و هشت هجري و به عبارتي عصر ايلخانان مغول مشابهت دارد.

امامزاده ابراهيم روستاي دربند

بناي امامزاده ابراهيم در يک کيلومتري شمال روستاي دربند از توابع بخش شقان جاجرم واقع است. اين بنا در کنار جاده‏ي آسفالته‏اي، که روستاي دربند را به روستاهاي طبر و شقان متصل مي‏کند قرار گرفته است و به اعتقاد اهالي، مدفن امامزاده ابراهيم، برادر امام رضا (ع) است.

توصيف کلي بنا

بناي مقبره بر بالاي يک صفحه‏ي کم ارتفاع قرار گرفته است که اين ارتفاع را مي‏توان توسط چند پله، که در حال تخريب هستند، پيمود. بنا داراي نقشه‏ي چهار ضلعي و متأثر از سبک چهار طاقي است. پلان چهار ضلعي بنا در ارتفاع 5 / 3 متري با ايجاد يک پوشش مثلثي شکل بر کنج‏ها و يک طاقنماي کم عمق در هر ضلع و چهار طاقنماي ديگر با چهار روزنه در وسط اضلاع به پلان هشت ضلعي تبديل شده، سپس دايره‏ي گنبد، که از داخل به شکل نيم کاسه است، تعبيه شده است.(37)
در حال حاضر داخل مقبره با گچ اندود شده و و درهاي ورودي واقع در اضلاع شمالي و غربي و مسدود شده و به شکل طاقنما درآمده‏اند. ورودي‏هاي اضلاع شرقي و جنوبي باز هستند. و ورودي شرقي با پوشش جناقي سقف شده است. داخل مقبره فاقد هر گونه تزيينات است. در نماي خارجي بنا، در طرفين هر ورودي، يک مناره‏ي کوتاه تزييني تعبيه شده است. نماي داخلي و خارجي بنا در دوره‏هاي مختلف چندين بار گچ اندود شده است. در داخل ايوان‏هاي شرقي و شمالي بنا بقاياي تزيئنات گچبري به چشم مي‏خورد که به روش قالبي ايجاد شده‏اند. در اطراف بنا قضاهاي الحاقي وجود دارد که بر اثر عوامل جوي و فرسايش رو به ويراني نهاده‏اند.
آنچنان که در گزارش هيأت بررسي و شناسايي آثار و بناهاي تاريخي خراسان ثبت شده است. اين بنا در اوايل دهه‏ي پنجاه از وضعيت نسبتا مطلوبي برخوردار بوده است. در اطراف بنا جدول‏کشي‏هايي موجود بوده و در محوطه‏ي اطراف درختکاري داشته است.(38) در زمان بازديد (سال 1380) تنها يکي دو درخت در نزديکي بنا مشاهده شد. همچنين در محوطه‏ي پيرامون بنا حفره‏هاي متعددي توسط سودجويان و حفاران غير مجاز حفر گرديده و حتي در ديواره‏هاي بنا نيز حفره‏هايي ايجاد شده بود.
اين بنا در حال حاضر متروک شده و اهالي روستاي دربند از محوطه‏ي اطراف آن براي تدفين استفاده نمي‏کنند و اين امر درصدمه ديدن بنا بي‏تأثير نبوده است.

تاريخ بناي امامزاده ابراهيم

در حال حاضر بنا فاقد کتيبه‏اي است که در تعيين قدمت آن راهشگا باشد. «آنچه مسلم است زير ترمبه‏ها و طاقنماها ازاره‏اي به چشم مي‏خورد که سابق بر اين به طور حتم کتيبه‏اي داشته است. تکه‏هاي گچبري به دست آمده در اطراف بنا و خاکبرداري‏هاي داخل صحن اين مطلب را تأييد مي‏کند.»(39) بنابراين براي تعين قدمت بنا بايد به فرم و سبک‏هاي معماري اجرا شده در آن توجه داشت. «نماي بيروني بنا و حالت کلي آن يک بناي قرن هفتم را به ذهن بيننده القا مي‏کند. به خصوص از نظر پلان و اجراي طاق‏ها و طاقنماها بي‏شباهت به بناهاي قرن هفتم، که در جاجرم و گرمه ديده مي‏شود، نيست. ولي به علت کوهستاني بودن اين منطقه و در معرض برف و باران بودن، نماسازي آن به کلي با بناهاي ديگر متفاوت است و الحاقاتي قطور و ضخيم در چهار گوشه‏ي بنا ايجاد شده که دايره‏ي گنبد از بالاي رأس اين ترمبه‏ها و طاقنماها شروع شده و به صورت کلاه خودي درآمده است.»(40)

فرجام سخن

مورخاني که به تاريخ منطقه‏ي جاجرم پرداخته‏اند از بناهاي مذهبي اين منطقه نامي به ميان نياورده‏اند. تا در شناخت هويت واقعي و قدمت اين بناها راهگشا باشند. از طرفي اين بناها به دليل اقبال مردم منطقه به آنها، در دوره‏هاي مختلف تعمير شده و به ناچار دخل و تصرفاتي در آنها صورت گرفته است که گاه باعث مخدوش شدن اصالت اين بناها شده است. با اين حال ساختار اصلي بناهاي مذهبي موجود، به لحاظ کاربرد طاق و قوس‏ها براي کاهش وزن جرزها قابل مقايسه با سبک رايج در مقابر مربوط به قرون هفت و هشت هجري هستند.
در ميان اين بناها، بناي امامزاده ابراهيم دربند، به دليل سبک معماري خاص، در رديف آثار ارزشمند منطقه محسوب مي‏شود و با وجود آسيب‏هايي که بر آن وارد آمده است هنوز هم توجه هر شخص علاقه‏مند به ميراث فرهنگي را جلب مي‏کند، به همين دليل بايد مرمت آن به نحوي انجام شود که به ارزش‏هاي تاريخي آن لطمه‏اي وارد نشود.

پی نوشت:

1-» سعيديان، عبدالحسين، شناخت شهرهاي ايران، تهران: انتشارات علم و زندگي، 1379، چاپ اول، ص 325.
2- حکيم، محمد تقي، گنج دانش، تهران: چاپخانه‏ي ميرزا حبيب الله، 1305 هجري قمري، ص 250. .
3- لباف خانيکي، رجبعلي، «مروري بر مطالعات باستان شناسي در خراسان»، فصلنامه‏ي خراسان پژوهشي، شماره‏ي اول، 1377 مشهد: انتشارات آستان قدس رضوي، ص 22 - 9. .
4- ر. ک: توحيدي فائق، گزارش هيأت بررسي و شناسايي آثار و بناهاي تاريخي خراسان (بجنورد)، ج 4، بخش جاجرم (2535-36)، آرشيو سازمان ميراث فرهنگي و گردشگردي کشور. .
5- همان. .
6- ر. ک خواندمير، غياث الدين، تاريخ حبيب السير في تاريخ افراد البشر، دوره‏ي سه جلدي، زير نظر محمد دبير سياقي، 1362، تهران: کتابفروشي خيام، چاپ سوم. .
7- شريعتي، علي راهنماي خراسان، 1363، مشهد: انتشارات الفبا، چاپ دوم، ص 191.
8- ر. ک: صنيع الدوله، محمد حسن خان، مطلع الشمس، 2535، تهران سازمان شاهنشاهي خدمات اجتماعي، ص 123. .
9- گنزاله دو، کلاويخو، سفرنامه‏ي کلاويخو، ترجمه‏ي مسعود رجب نيا، 1337، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ص 184. .
10- راهنماي خراسان، ص 189. .
11- چارلز ادواردييت، سفرنامه‏ي خراسان و سيستان، ترجمه‏ي قدرت الله روشني زعفرانلو و مهرداد رهبري، 1365،تهران: انتشارات يزدان، چاپ اول، ص 361.
12- همان، ص 365.
13- براي مطالعه‏ي بيشتر پيشينه‏ي تاريخي جاجرم مراجعه شود به: عليزاده جاجرم، حسين، تاريخ جاجرم، 1378، تهران: انتشارات جاجرمي، چاپ اول؛ و نيز: احمدي، رضا، جاجرم سرزمين خفته در تاريخ، 1375، پايان‏نامه‏ي کارشناسي ارشد، دانشگاه آزاد اسلامي واحد مشهد.
14- سهام‏الدوله، يارمحمدخان / خاور بي‏بي شادلو، سفرنامه‏هاي سهام الدوله، به اهتمام قدرت الله روشني زعفرانلو، 1374، تهران: انتشارات علمي و فرهنگي، چاپ اول، ص 179.
15- ر. ک: گزارش هيأت بررسي و شناسايي آثار و بناهاي تاريخي خراسان (بجنورد)، 36 - 2535، ج 4.
16- توحيدي، فائق، «مسجد جامع جاجرم «، مجله‏ي اثر، شماره‏ي 14 - 12، سازمان ملي حفاظت آثار باستاني ايران، تهران: 1365، ص 105.
17- همان. .
18- گزارش هيأت بررسي و شناسايي آثار و بناهاي تاريخي خراسان (بجنورد)، 2535 - 36، ج 4. .
19- همان. .
20- مطلع الشمس، ص 112 و 113. .
21- گزارش هيأت بررسي و شناسايي آثار و بناهاي تاريخي خراسان (بجنورد)، 2535 - 36، ج 4. .
22- زيرا حرف «چ» در الفباي ابجد «ج» محسوب مي‏شود.
23- اين کاشي‏ها در اواخر دوران قاجاريه به مقبره‏ي «بش قارداش» در شش کيلومتري جنوب بجنورد منتقل شده‏اند. و در حال حاضر در گنجينه‏ي هنرهاي اسلامي تهران نگهداري مي‏شوند.
24- مطلع الشمس، ص 117. .
25- همان. .
26- راهنماي خراسان، ص 189. .
27- مطلع الشمس،ص 114. .
28- سفرنامه‏ي خراسان و سيستان ص 364. .
29- مقبره‏ي يار محمد خان سهام الدوله در شش کيلومتري جنوب بجنورد که امروزه به عنوان تفرجگاه از آن استفاده مي‏شود.
30- سيدي زاده، احسان / عباسيان، علي اکبر، بجنورد گذرگاه شمالي خراسان، 1372، مشهد: انتشارات اردشير، چاپ اول، ص 165.
31- توحيدي، 2535 - 36، همان. .
32- مخلصي، محمد علي، «توضيحي بر مقاله‏ي مسجد جامع جاجرم» مجله‏ي اثر، شماره 18 و 1369،19، تهران: سازمان ميراث فرهنگي کشور. ص 197 - 165.
33- احمدي، رضا، «علي بن مهزيار اهوازي يا جاجرمي» مجله‏ي زائر (ويژه نامه‏ي جواد الائمه)، شماره‏ي هشتم، آبان ماه 1377، مشهد، ص 54. .
34- گزارش هيأت بررسي و شناسايي آثار و بناهاي تاريخي خراسان (بجنورد)، 2535 / 36، ج 4. .
35- در سال‏هاي اخير مقبره‏ي علي بن مهزيار با استفاده از مصالح جديد نوسازي شده و اثري از کاشي‏هاي قرن هفتم در اين بنا و اطراف آن مشاهده نمي‏شود.
36- همان. .
37- گزارش هيأت بررسي و شناسايي آثار و بناهاي تاريخي خراسان (بجنورد) 2535 - 36، ج 4. .
38- همان.
39- همان.
40- همان.

منبع: ميراث جاويدان
        موضوع: آشنایی با شهرستان جاجرم     نويسنده: بچه جاجرم  

  جاذبه های گردشگری جاجرم
شهرستان ‪ ۵۸‬هزار نفري جاجرم با وسعت شش هزار و ‪ ۵۲۸‬كيلومترمربع در مسير ارتباطي استان خراسان شمالي به استان سمنان واقع شده است.

جاجرم به دليل واقع شدن در حاشيه كوير مركزي و از سوي ديگر تكيه داشتن به كوهستان از تنوع آب و هوايي و نيز بهاري زيبا برخوردار است.

يخچال طبيعي مور سنخواست، مسجدجامع شهر ايور، غار آرمادلو، رباط روستاي قلي، غار گنج كوه شوقان، سردابهاي دشت، كوه بهار جاجرم، دره سرسبز دربند و منطقه حفاظت شده مياندشت از جاذبه‌هاي طبيعي و گردشگري در اين شهرستان است.

از سوغات مهم اين شهرستان مي‌توان به سمنوي درق، آلو بخارا و ماست چكيده سنخواست، كلاه كركي جاجرم، جوراب و دستكش پشمي جاجرمي اشاره كرد.

روستاي "دشت" يكي از روستاهاي توريستي خراسان شمالي در ‪ ۸۵‬كيلومتري شهرستان جاجرم در حاشيه جاده اصلي مشهد بجنورد استان گلستان واقع است.

پوشش جنگلي اطراف روستا، رودخانه دايمي و سردابه‌هاي دشت و تپه كلاته‌حسن از جاذبه‌هاي طبيعي اين روستا است.

صنايع دستي اين روستا شامل شالبافي و قالي‌بافي است و ورزش محلي اين روستا نيز كشتي باچوخه است كه در بين جوانان منطقه رونق دارد.

موسيقي محلي و نواختن دايره، برگزاري مراسم و آيين‌هاي محلي جشن نوروز، جشن برداشت گندم از مراسم اين روستا است و سوغات محلي آن نيز تخمه آفتاب گردان است كه در منطقه به وفور كاشت مي‌شود.

پناهگاه حيات وحش مياندشت در حاشيه اين روستا با وسعت ‪ ۸۵‬هزار هكتار در شرق شهرستان جاجرم واقع شده كه يكي از قديمي‌ترين مناطق زيست‌محيطي كشور به شمار مي‌رود.

پناهگاه حيات وحش مياندشت از طريق راه آسفالته جاجرم به ايستگاه راه‌آهن جاجرم و همچنين راه آسفالته دشت جوين به جاجرم قابل دسترسي است.

وجود چشمه‌هاي فراوان در پناهگاه حيات وحش مياندشت از جمله منابع آبي قابل شرب منطقه است كه در نگاه اول با توجه به كويري بودن اين منطقه تصور وجود آنها نمي‌رود.

از جمله شاخصه‌هاي مهم جانوري اين منطقه وجود گونه نادر يوزپلنگ آسيايي در پناهگاه حيات وحش مياندشت است و بخاطر وجود دشتهاي وسيع از گونه‌هاي جانوري مانند آهو، قوچ و ميش، گربه شني و پرندگاني نظير هوبره، بالابان، باقرقره، بلدرچين، سنقر خاكستري، تيهو است.

پل ابريشم، سنگ نگاره جربت، قلعه جعفرآباد، بقعه امازاده زين‌العابدين سنخواست، مسجد جامع ايور و مسجد جامع درق بخش ديگر از جاذبه‌هاي گردشگري و تاريخي اين شهرستان است.

از شاخصه‌هاي ديگر اين شهرستان قدمت آن است كه با بررسي باستانشناسي به عنوان يكي از مراكز شاخص حكومتي ايران زمين در طول ادوار گذشته معرفي شده است.

تپه‌هاي با ارزش باستاني و قدمت ‪ ۱۲‬هزار ساله همچون قم تپه، تپه پهلوان و تپه حيدران از جمله تپه‌هاي قديمي اين شهرستان است.

همچنين آثار تاريخي متعدد همچون قلعه‌سنگي جلال‌الدين، باغ مزار گرمه و كاروانسراها و رباطهايي نظير قلي، عشق و قره‌بيل كه در مسير جاده ابريشم احداث گرديده معرف موقعيت و ويژگي خاص منطقه است.

قلعه "جلال‌الدين" بين گرمه و جاجرم كه به قولي متعلق به دوره سلجوقي و به قولي ديگر دوره اسماعيلي مي‌باشد از ديگر جاذبه‌هاي تاريخي و فرهنگي اين شهرستان خراسان شمالي است.

اين قلعه با پلان شش ضلعي و شش برج مدور، كاربرد نظامي و دفاعي داشته و بر روي تپه‌اي در حد فاصل دو  شهر گرمه و جاجرم قرار دارد

نقل از خبر گزاری جمهوری اسلامی

        موضوع: آشنایی با شهرستان جاجرم     نويسنده: بچه جاجرم  

  جاجرم در یک نگاه

جغرافیای سیاسی شهرستان جاجرم:

شهرستان جاجرم در جنوب غربی استان خراسان شمالی قرار گرفته است و از شمال به شهرستان مانه و سملقان از شمال غرب به استان گلستان ازجنوب غرب و جنوب به استان سمنان ، از جنوب شرق به استان خراسان زضوی ، از شرق به شهرستان اسفراین و از شمال شرق به شهرستان بجنورد محدود می شود. این شهرستان با مساحت 5954 کیلومتر دارای 5 شهر، 3 بخش ، 6 دهستان و 55 آبادی است. جمعیت شهرستان جاجرم در سال 1383 بالغ بر 73900 نفر برآورد گردیده است.

جغرافیای طبیعی شهرستان جاجرم:

شهرستان جاجرم به طور کلی با توجه به میزان بارندگی های سالانه جزو مناطق خشک قلمداد می شود و اقلیم بیابانی و نیمه بیابانی دارد ارتفاعات واقع در شمال شهرستان که از شرق به غرب در حاشیه شمال شهرستان امتداد دارد. در مواردی بیش از 2000 متر ارتفاع دارند و به طور کلی باعث ایجاد آبو هوای ملایم تری در این منطقه شده است. ارتفاعات منفرد جنوب شرقی شهرستان شامل بخشی از کوهای جغتای است. رودخانه دائمی ، کم آب و بسیار شور کال شور با جهت شرقی-غربی در جنوب شهرستان جریان دارد و به دشت کویر در جنوب شهرستان می ریزد. بخش قابل ملاحظه ای از اقلیم این منطقه کویری و استپی است. بلند ترین قله شهرستان کوه سالوک حدود 2659 متر ارتفاع دارد که همراه با ارتفاعات شمل شهرستان به رشته کوههای آلاداغ متصل است.

 تنگهگزی جاجرم


پیشینه تاریخی جاجرم

شهرستان جاجرم به لطف موقعیت راهبردی خود بر سر راه های کاروانرو همواره مورد توجه قرار داشته و از دوران پیش از تاریخ تا ادوار متاخر اسلامی به طور پیوسته نقش بارزی را در تکامل فرهنگ خطه خراسان ایفا کرده است. وجود محوطه های بزرگ از دوره های نوسنگی ، مس-سنگی ، و عصر مفرغ از قبیل تپه پهلوان ، حیدران و  محوطه وسیع چلو در پهنه شهرستان جاجرم آن را به یکی از قدیمی ترین استقرار گاههای بشری در خراسان شمالی بدل کرده است. پراکندگی زیاد محوطه های باستانی مربوط به دوره اشکانی یا ساسانی در این شهرستان ،از شکوفایی این خطه در دوره تاریخی با بهره گیری از موقعیت مناسب آن بر سر راه ابریشم و معادلات سیاسی و تجاری آ« دوران حکایت دارد بررسی گزارشهای مورخان و جغرافیدانان دوره اسلامی نشان از رونق این منطقه در سراسر دوره اسلامی دارد. ضرب مسکوکات مختلف به ویژه سکه های طلا در جاجرم طی دوره ایلخانی و ایجاد کاروانسرا و رباط های مختلف در بخش های مختلف آ« به بهترین وجهی شکوفایی منطقه در سده های میانی اسلامی را باز گو می کند. این منطقه تا اواخر دوره قاجار اهمیت خود را حفظ نمود تا اینکه با ورود تجهیزات حمل و نقل مدرن ، احداث راههای ترانزیتی و در پی آن حذف شبکه راههای قدیم و متروک ماندن راههای کاروانرو و کاروانسراها به تدریج از اهمیت آن کاسته شد و به سرعت افول کرد.

 جاجرم


تپه پهلوان

شماره ثبت در فهرست آثار ملی:16584

موقعیت: 3 کیلو متری جنوب شرق جاجرم

تپه پهلوان یکی از مهمترین وقدیمی ترین محوطه های دوره پیش از تاریخ در استان خراسان شمالی است که سابقه استقرار در آن به دوره نوسنگی و مس-سنگی می رسد. مطالعات باستان شناسی در این محوطه باستانی نشان داده تپه پهلوان به عنوان یک محوطه کارگاهی مربوط به تولید ابزار و زیور آلات سنگی در بین سایر محوطه های باستانی خراسان شمالی از جایگاه ویژه ای برخوردار است.

 


مسجد جامع جاجرم

شماره ثبت در فهرست آثار ملی:158/3

موقعیت: خیابان 15 خرداد جنوبی

مسجد جاجرم یکی از قدیمی ترین یادمان های مذهبی-تاریخی خراسان شمالی است که بافت شهر جاجرم وافع شده است و قدمت آن به قرون 7-6 هجری می رسد. این بنا پلانی بسیار ساده دارد و از یک گنبدخانه به عنوان محور اصلی و دو شبستان در طرفین تشکیل شده که از هرسو با سه چشمه طاق احاطه شده اند. بنای مسجد جامع جاجرم از زمان ساخت تا کنون مورد استفاده بوده و از همین رو در ادوار مختلف تغییرات یا الحاقاتی در آ« انجام شده است. مصالح اصلی ساخت این مسجد خشت ، گل ، و چوب است و در بخش هایی از آن نیز کاشی به کار رفته است.

 مسجد جامع جاجرم

 


 قلعه جلال الدین

شماره ثبت در فهرست آثار  ملی: 1577/3

موقعیت:حد فاصل شهرهای  جاجرم و گرمه

قلعه جلال الدین یکی از برجسته ترین قلعه های نظامی خراسان شمالی قلمداد می شود که در سده های 7-6 هجری ساخته شده است. این قلعه با مصالح سنگ و ساروج بربلندی کوهی بنا شده که بر تمام دشت اطراف مشرف است. پلان قلعه شش ضلعی است و در گرداگرد دیوارهای داخلی تعداد زیادی خمره جهت ذخیره آذوقه کار گذاشته اند.در هر ضلع قلعه برج مدوری وجود دارد که ارتفاع آنها در برخی نقاط به حدود 15 متر می رسد. موقعیت ساخت بنا در بلندی کوهی ستبر ، با دیوارها و برج و باروهای مرتفع ،قلعه جلال الدین را به دژی مستحکم و نفوذ ناپذیر تبدیل کرده است.

 

آرامگاه خواجه علی بن مهزیار

شماره ثبت در آثار ملی :16583

موقعیت:حومه شرقی شهر جاجرم ، ابتدای جاده جاجرم-سبزوار

آرامگاه خواجه مهزیار از جمله آثار ارزشمند مذهبی-تاریخی شهرستان جاجرم به شمار میرود که تاریخ ساخت آن را به دوره ایلخانی نسبت می دهند. این آرامگاه پلان چهار تاقی ساده که در پاکار گنبد به صورت هشت ضلعی در آمده و نهایتا به کمک چهار فیلپوش، گنبد بزرگی بر فراز آن ساخته شده است . طبق برخی روایات مذهبی این بنا مدفن علی بن مهزیار ، از اصحاب خاص امام رضا(ع) است.

قلعه جلال الدین و آرامگاه خواجه علی بن مهزیار


رباط عشق

شماره ثبت در آثار ملی:11062

موقعیت:روستای رباط عشق، شهرستان جاجرم

رباط یا کاروانسرای عشق یکی از چندین رباط تاریخی شهرستان جاجرم می باشد که احتمالا در دوره تیموری بر سر شاهراه ارتباطی جرجان به نیشابور بنا شده است. پلان این کاروان سرا مستطیلی و حیاط مرکزی آن یک سحن چهار ایوانی است که از هر طرف با غرفه های متعدد و اتاق های برای استراحت کاروانیان و نیز اصطبل هایی برای احشام آن ها احاطه شده است. مصالح اصلی بنا سنگ و ساروج و آجر است و طرح کلی آن تا حد زیادی به رباط قلی شباهت دارد.

 

رباط قلی

 شماره ثبت در فهرست آثار ملی 1806

موقعیت:5 کیلومتری جنوب شرق روستای قلی، جلگه سنخواست

رباط قلی یکی دیگر از کاروانسزاهای تاریخی شهرستان جاجرم است که احتمالا در دوره تیموری ساخته شده و احتمالا یکی از منزل گاه های کاروانیان بوده که در مسیر نیشابور به جرجان حرکت می کرده اند. این کاروان سرا با مسالح سنگ وساروج بنا شده است. دروازه کاروانسرا در میانه دیوار ضلع شرقی ایجاد شده و از طریق یک فضای سرپوشیده گنبد دار به حیاط مرکزی راه می یابد.

در گرداگرد حیاط مرکزی حجره های متعدد برای استراحت کاروانیان، یک نمازخانه و اصطبل هایی برای نگه دار ی احشام وجود دارد.

رباط عشق و رباط قلی

 


آرامگاه باغ مزار گرمه

شماره ثبت در فهرست آثار ملی:1380/3

موقعیت: شهرستان جاجرم، شهر گرمه

آرامگاه باغ مزار یکی از آثار منحصر به فرد قرن هفتم هجری در شهرستان جاجرم است که با مصالح آجر و ملات گچ ساخته شده و زمانی در وسط باغی قرار داشته است. پلان بنا از نوع چهار تاقی گنبد دار است که از داخل مربع و از خارج هشت ضلعی است. چهار گوشه بنا با طاق نماهای تزیینی متشکل از دو بازوی بلند با تاج پیش آمده نماسازی شده که از هر بازو یکی از پایه های طاق ایوان را شکل می دهد. شیوه آجر چینی خفته راسته در طاقنماها ،فیل پوشها و نماسازی گنبد در منطقه بی نظیر است.

 

بنای شاهزاده ابراهیم دربند

شماره ثبت در فهرست آثار ملی:11076

موقعیت:شهرستان جاجرم، یک کیلومتری شمال روستای دربند

آرامگاه شاهزاده ابراهیم یکی از یادمان های مذهبی-تاریخی قرون 8-7 هجری در شهرستان جاجرم است. بنای امامزاده در دامنه شرقی تپه ای قرار دارد که در بردارنده لایه های استقراری از قرون 8-7 تا دوره صفوی است. پلان اصلی بنا چهار ضلعی  ومتاثر از سبک چهار طاقی است ولی با الحاقات بعدی شکل دایره ای به خود گرفته است. به اعتقاد اهالی این مفبره مدفن امامزاده ابراهیم، برادر امام رضا است.

باغ مزار گرمه وشاهزاده ابراهیم دربند


رباط قره بیل

شماره ثبت در فهرست آثار ملی:4574

موقعیت: شهرستان جاجرم، روستای قره بیل

کاروانسرای رباط قره بیل یکی دیگر از کاروانسراهای تاریخی شهرستان جاجرم است که احتمالا در دوره تیموری و بر سر شاهراه جرجان ساخته شده است . این کاروانسرا با مصالح سنگ، ساروج، گچ و آجر بنا شده و پلان چهار گوش با دو حیاط بزرگ و کوچک دارد. در گرداگرد حیاط کوچک غرفه های متعددی احداث شده که پوشش سقف آن ها گنبدی است و زیر سقف با کاربندهای زیبای گچی تزیین شده است.

 

سردابه جاجرم

شماره ثبت در فهرست آثار ملی:18742

موقعیت حومه شرقی شهر جاجرم ، ابتدای جاده جاجرم-سبزوار

سردابه جاجرم یکی از آثار تاریخی دوره ایلخانی است که به صورت دو طبقه با مصالح سنگ و ملات گچ ساخته شده است. طبقه پایین در زیر زمین ساخته شده و یک ورودی در ضلع شرقی دارد که با شیب ملایمی به داخل بنا راه می یابد پوشش سقف فضای زیرزمین قوسی است و چهار ستون در زیر سقف بار طبقه فوقانی را به دوش می کشد. بار طبقه فوقانی پلان چار تاقی دارد و نمای خارجی آن با طاق نماهایی تزیین شده است.

رباط قره بیل و سردابه جاجرم


قزلر قلعه

موقعیت: شمال روستای جغدی، جلگه شوقان

قزلر قلعه یکی از قلاع تدافعی شهرستان جاجرم است که بر فراز کوه بلندی در حاشیه شمالی جلگه شوقان ساخته شده و بر دشت مجاور اشراف دارد. پلان قلعه بیضی شکل است و با مصالح سنگ های نتراشیده و ملات گل بر بنیلادصخره ای ساخته شده است. تاریخ ساخت این قلعه دقیقا معلوم نیست و به احتمال فراوان در قرون میانی اسلامی ایجاد شده است.

 

حمام قدیمی جاجرم

موقعیت: شهر جاجرم خیابان 15 خرداد

حمام قدیمی جاجرم یکی از بناهای دوره صفوی است که در بافت فرسوده شهری و به فاصله نزدیکی در پای دامنه جنوبی تپه نارین قلعه و در شمال مسجد جامع جاجرم واقع شده است. این حمام به صورت نیمه زیرزمینی ساخته شده و از بخش های مختلف شانل رختکن یا سربینه ، گرمخانه، خزینه، آب انبار و قسمت های بیرونی شامل گلخن و منبع آب گرم تشکیل شده است. در بخش هایی از کف گرمخانه نقوش زیبای اسلیمی و ختایی بر سنگ نقش شده که در نوع خود منحصر به فرد است.

قزلر قلعه و حمام قدیمی جاجرم

 


مسجد جامع درق

شماره ثبت در فهرست آثار ملی:17387

موقعیت : شهرستان جاجرم، شهر درق

مسجد جامع درق یکی از آثار ارزشمند مذهبی-تاریخی شهرستان جاجرم قلمداد می شود که در دوره صفوی احداث شده است. این مسجد کوچک با الگوی معماری سنتی و مصالح خشت و گل ساخته شده و سقف آن با مجموعه ای از قوسهای ضربی پوشش یافته است. در وسط بنا چهار ستون درشت چهار گوش وجود دارد که پایه های گنبد بزرگ مرکزی بر روی آنها قرار گرفته است.

 

خانه شاه نشین بنی هاشم

شماره ثبت در فهرست آثار ملی:18740

موقعیت: جلگه سنخواست روستای خراشا

خانه معروف به شاه نشین بنی هاشم یکی از آثار ارزشمند دوره قاجار در شهرستان جاجرم است که بصورت دو طبقه ساخته شده و طبقه فوقانی محل پذیرایی مهمانان رسمی و رجال دولتی بوده است. این بنا به لحاظ داشتن تزئینات زیبای گچبری که به ویژه در اطراف شومینه ها تمرکز یافته و نیز کتیبه های ثلث شامل آیات قرآنی ، ادعیه، نام پنج تن، تاریخ ساخت بنا و نام استاد گچکار و کاتب منحصر به فرد است.

مسجد جامع درق و خانه شاه نشین بنی هاشم

 


سنگ نگاره های جربت

موقعیت: شهرستان جاجرم، 5 کیلو متری شمال شرق روستای جربت

سنگ نگاره های جربت که در منطقه به سنگ نوشته معروف شده اند عبارتند از مجموعه ای از نقوش حسوانی شامل: کل، بزکوهی با شاخ های بلند، شتر، انسان اسب سوار و برخی نماد های مذهبی اسلامی  و کتیبه هایی به خط عربی و فارسی که با کوبیدن یک شیئ نوک تیز بر بدنه صخره های سیاه رنگ فرو غلتیده در پای دامنه های کوهی نقش شده است. این مجموعه نقوش به یک دوره معین تعلق ندارد و در قرون متوالی بار ها از روی نقوش قدیمی تر تقلید شده است. قدیمی ترین نقوش این مجموعه را می توان به عصر مفرغ مربوط دانست.

 

مسجد جامع ایور

شماره ثبت در فهرست آثار ملی: 17384

موقعیت : شهرستان جاجرم، روستای ایور

مسجد جامع ایور یکی از آثار مذهبی-تاریخی شهرستان جاجرم است که بر اساس کتیبه داخل بنا در سال 1171 هجری ساخته شده است. مسجد با مصالح خشت وگل ساخته شده و سقف آن با گنبد های کوچک ضربی پوشش یافته که پایه آن ها بر روی هفت ستون مدور بزگ قرار گرفته است. در کتیبه سنگی بنا بانی مسجد رحیم بک و معمار آن قنبر علی آقا خراسانی ذکر شده است.

سنگ نگاره های جربت و مسجد جامع درق


روستای دشت

این روستا در 85 کیلومتری شمال غرب جاجرم ، در مسیر جاده بجنورد-گرگان واقع شده است.آب و هوای این منطقه از نوع معتدل کوهستانی است و به دلیل نفوذ هوای مرطوب دریای مازندران مراتع سرسبز و در بخشهایی پوشش تنک جنگلی دارد. محیط مناسب دشت در دوره باستان نیز جمعیت های بومی را به خود جذب کرده و امروزه آثار آن به شکل قلعه، سردابه، تپه و محوطه های باستانی نفوذ یافته است. عمده ترین صنایع دستی روستای دشت شال بافی و قالی بافی است. و در بین ورزش های محلی آن کشتی با چوخه سرآمد است. سوغات دشت انواع تخمه آفتابگردان است. پخت غذاهای سنتی شامل انواع آش و نان محلی و رواج مراسم وآیین های محلی همچون جشن برداشت گندم، جشن نوروز، 13بدر و مراسم سوگواری ایام محرم به این منطقه چهره خاصی بخشیده است . روستای دشت یکی از روستاهای هدف گردشگری خراسان شمالی قلمداد می شود.

 روستای دشت جاجرم

روستای دشت جاجرم

 


پناهگاه حیات وحش میاندشت

پناهگاه حیات وحش میاندشت با وسعت 85 هزار هکتاردر شرق شهرستان جاجرم واقع شده است این منطقه از سال 1352 تحت حفاظت محیط زیست قرار گرفته و با دارا بودن حدود 3500 راس آهو و در کنار آن یوزپلنگ آسیایی یکی از بهترین زیستگاه های این دو جانور در کشور به شمار می آید. میاندشت با اقلیمی بیابانی و نیمه بیابانی یکی از غنی ترین زیستگاه های استپی کشور است که گونه های جانوری و گیاهی متعددی را در دل خود جای داده است. رودخانه دائمی کال شور با جریان شمال شرقی-جنوب غربی در دل میاندشت جاری است.

 پناهگاه حیات وحش میاندشت

        موضوع: آثار باستانی جاجرم     نويسنده: بچه جاجرم  

  سندي در اثبات قدمت مركزيت شهر جاجرم

سندي در اثبات قدمت مركزيت شهر جاجرم

                                                                                                                        

معمولا اهالي هر منطقه اي تلاش مي کنند تا براي به کرسي نشاندن سابقه تاريخي خود انواع ادعاها را مطرح کنند. با اين وجود بيشتر اين ادعاها فاقد اسناد و مدارک دقيق و معتبر است. اما حکايت «جاجرم» و مدعاي جاجرمي ها در قدمت آن، متکي به اسناد محکم و مورد وثوق است. براي نمونه کتاب مشهور «نزهت القلوب» تاليف حمدالله بن بي بکر بن محمد بن نصر مستوفي قزويني که در سال 740 هجري قمري (1340 ميلادي) يعني 665 سال پيش نوشته شده است، در معرفي شهرهاي آباد روزگار خود به جاجرم نيز اشاره کرده است. کتاب مذکور که به تصحيح و تحشيه دکتر سيد محمد دبير سياقي در دي ماه 1378 از سوي انتشارات طه در شهر قزوين منتشر شده است در باب هفدهم که به ذکر ارباع مملکت خراسان مي پردازد، پس از توصيف شهرهاي ربع نشاپور شامل نيشاپور، اسفراين، بيهق، بيار و جوين، جاجرم را چنين توصيف مي کند:

«از اقليم چهارمست و شهري وسطست و در حوالي آن يک دو روزه راه زهرگياه است و بدين سبب لشکر بيگانه بدانجا نمي تواند رسيد و در آن شهر قلعه اي است و در پاي آن دو درخت چنار گويند هرکه صباح چهارشنبه پوست آن را به دندان گيرد هرگز او را درد دندان نباشد و بدين سبب پوست آن درختان را به دندان برده اند و موضعي چند از توابع آنست و در شهر خانه هاي بتکلف باشد. محصول آن غله و ميوه فراوان باشد» (ص 214).

ذکر اين نکته لازم است که در آن روزگار، شهر جايي بوده است که مسجد جامع داشته است، اما هر جا که جامع داشت مقام و موقع شهري پيدا نمي کرد. بنا به نوشته احمد اشرف در مقاله «ويژگيهاي تاريخي شهرنشيني در ايران» در تير ماه سال 1353 در شماره 4 مجله «نامه علوم اجتماعي» از انتشارات دانشکده علوم اجتماعي دانشگاه تهران،  «شهر در واقع، سکونتگاهي بود که هم مرکز اداري يکي از تقسيمات کشوري بود و هم مسجد جامع داشت» (ص، 14).

اين يادداشت کوتاه نشان مي دهد که جاجرم داراي اصالت تاريخي و پيشينه دراز مدت شهرنشيني و مرکزيت اداري بوده است. اميد است با پژوهشهاي تاريخي بيشتر امکان شناخت دقيق تر اين خطه فراهم آيد.

        موضوع: آشنایی با شهرستان جاجرم     نويسنده: بچه جاجرم  

  جغرافیا و تاریخ جاجرم
(در زمان ارسال این مطلب دو شهرستان جدای گرمه و جاجرم هنوز درست نشده بود)(مهر۸۶)

جاجرم, شهرستانی در جنوب غربی استان خراسان شمالی و نیز شهری قدیمی در خراسان .

1) شهرستان جاجرم مشتمل است بر: سه بخش به نامهای مرکزی (حومه ) جلگه سنخواست و جلگه شوقان * شش دهستان به نامهای میان دشت (به مرکزیت ایور) گلستان (به مرکزیت رباط قره بیل ) چهارده سنخواست (به مرکزیت سنخواست ) دربند (به مرکزیت دربند) شوقان (به مرکزیت شوقان ) و طبر (به مرکزیت طبر) و سه شهر به نامهای گرمه جاجرم (مرکز شهرستان ) سنخواست و شوقان (ایران . وزارت کشور. معاونت سیاسی 1382 ش ب ص ] 40 [ ). این شهرستان از شمال محدود می شود به شهرستان بجنورد و از مشرق به شهرستان اسفراین و شهرستان سبزوار و از جنوب و مغرب به شهرستان شاهرود (در استان سمنان ) و از قسمتی از مغرب و شمال غربی به شهرستان مینودشت (استان گلستان ). آبادیهای آن در کوه و دشت قرار دارد.

کوه چابید (مرتفع ترین قله 833 1 متر) در جنوب غربی شهرستان و کوههای منفرد پیغمبر (مرتفع ترین قله 864 1 متر) و داش قلعه (مرتفع ترین قله ح 020 2 متر) که از کوههای خراسان به شمار می آیند در نواحی شمالی شهرستان جاجرم و کوه زرین کمر (مرتفع ترین قله ح 729 1متر) در حدود هفت کیلومتری شمال غربی شهر جاجرم و کوه سرای در مشرق کوه پیغمبر (مرتفع ترین قله 116 2متر) و کوه زو(اوزون) (مرتفع ترین قله 133 2متر) در حدود پانزده کیلومتری شمال شرقی شهر جاجرم قرار دارند.

رود کال شور جاجرم یا قره سو (با آب شور و غیرقابل شرب ) پس از سرچشمه گرفتن از کوههای جنوبی اسفراین با جهت شمال شرقی ـ جنوب غربی و دریافت چند شعبه به دشت کویر منتهی می شود (جعفری ج 1 ص 146 244 289 291 301 ج 2 ص 370ـ372 فرهنگ جغرافیائی آبادیها ج 30 ص 11).

از گیا درخت سنجد و گز و تاغ از گلها خطمی و پونه از بوته ها گون (کتیرا) و خاکشیر و رستنیهایی برای دام دارد. از زیا روباه شغال گرگ کفتار آهو و گوزن و بزکوهی و از پرندگان قرقاول کبک تیهو در آن یافت می شود.

محصولات عمدة شهرستان گندم جو پنبه زیره یونجه و تره بار است و باغهای میوه دارد. زمینهای کشاورزی آن با چاههای عمیق و نیمه عمیق و قنات و چشمه آبیاری می شود. دامداری آن قابل ملاحظه است . گوشت و پشم آن صادر می شود. از صنایع دستی قالی بافی (با طرحهای سبزواری و کاشانی و کاشمری ) و قالیچه بافی و جاجیم بافی دارد ( رجوع کنید بهسازمان برنامه و بودجة استان خراسان ص 329 فرهنگ جغرافیائی آبادیها ج 30 ص 7ـ12).

شهر سنخواست دارای زیارتگاهی به نام معصوم زاده زین العابدین است . زیارتگاهی به نام دانیال نبی نیز در کوه پیغمبر در حدود 82 کیلومتری شمال غربی شهر جاجرم

واقع است ( فرهنگ جغرافیائی آبادیها ج 18 ص 71 ج 30 ص 12).

راه جاجرم ـ بجنورد و راه بجنورد ـ رباط قره بیل و راه جاجرم ـ شاهرود از آن شهرستان می گذرد. راه آهن تهران ـ مشهد در شمال آن امتداد دارد ( رجوع کنید به اطلس راههای ایران ص 6).

معادن گچ و نمک آن استخراج می شود. معدن بوکسیت و سنگ آهک آن غنی است .

جاجرم طبق قانون تقسیمات کشوری در آبان 1316 به عنوان بخش در شهرستان بجنورد از استان شمال شرق تشکیل شد (ایران . قوانین و احکام 1316 ش ص 62 75ـ76). در تیر 1323 تعدادی آبادی از شهرستان سبزوار جدا و تابع بخش جاجرم شهرستان بجنورد از استان نهم (خراسان ) شد (همان چاپ دوم ص 28 مکرر). در همان سال جاجرم دهستانی مشتمل بر شش آبادی در استان نهم ضبط شده است (ایران . وزارت کشور. ادارة کل آمار و ثبت احوال ج 3 ص 89). طبق تقسیمات کشوری 1355 ش بخش جاجرم در شهرستان بجنورد دارای چهار دهستان جاجرم سنخواست شوقان میانکوهسارات و یک شهر به نام جاجرم بود (ایران . وزارت کشور ص 5). در 1369 ش بخش جاجرم شامل دهستانهای میان دشت چهارده سنخواست جلگه شوقان و دو شهر گرمه و جاجرم (مرکز بخش ) بود (ایران . قوانین و احکام 1370 ش ص 818). طبق تصویبنامة مورخ اول خرداد 1376 جاجرم به شهرستان تبدیل و مرکز آن شهر جاجرم تعیین شد (همو 1377 ش ص 146). در سرشماری 1375 ش جمعیت جاجرم 001 55 تن (با احتساب دو شهر گرمه و جاجرم ) ضبط شده است که از این میان 258 30 تن (با کسر دو آبادی سنخواست و شوقان ) یعنی حدود 55% روستانشین و 743 24 تن (با احتساب دو آبادی اخیر) حدود 45% شهرنشین بوده اند ( رجوع کنید بهمرکز آمار ایران 1376 ش الف ص 2ـ10 همو 1376 ش ب ص هفتادوهفت ـ هفتادوهشت ).

در 4 بهمن 1377 مرکز شهرستان جاجرم از ادغام دو شهر جاجرم و گرمه تشکیل شد؟؟؟؟ ( رجوع کنید به گرمه جاجرم * ایران . وزارت کشور. معاونت سیاسی 1382 ش ب همانجا). سپس با تقسیم استان خراسان به سه استان خراسان شمالی و خراسان جنوبی و خراسان رضوی در 17 خرداد 1383 شهرستان جاجرم در استان خراسان شمالی قرار گرفت ( روزنامة رسمی جمهوری اسلامی ایران ص 1).

2) شهر قدیمی جاجرم در مسیر جادة کهن فلات مرکزی ایران ـ خراسان قرار داشت و ظاهرا از شاخه های جادة ابریشم به شمار می آمد. از وضع پیش از اسلام شهر اطلاع چندانی در دست نیست .
جغرافیانویسان مسلمان جاجرم را با عناوین شهرک ( رجوع کنید بهحدودالعالم ص 89) رستاق (مقدسی ص 318) ناحیه و بلد (سمعانی ج 2 ص 5) بلد و کوره (یاقوت حموی ج 2 ص 4) ولایت وسط ] = متوسط [ (حمدالله مستوفی ص 150 228) ولایت و قصبة بزرگ (حافظ ابرو ج 2 ص 107) و محال (اعتمادالسلطنه 1367ـ 1368 ش ج 4 ص 1889) ضبط کرده اند.

ظاهرا جاجرم هنگام گشوده شدن جوین * در دورة خلافت عثمان (23ـ35) به دست ابوسالم یزیدبن جرشی سردار ابن عامر فتح شد ( رجوع کنید به بلاذری ص 568). نام شهر جاجرم در منابع فارسی نخستین بار در 372 در حدودالعالم (ص 89) آمده است . به نوشتة مؤلف حدودالعالم (همانجا) جاجرم شهرکی است بر راه گرگان بر سرحد و بارکدة گرگان و میان کومش و نیشابور است .

پس از او مقدسی در حدود 390 نوشته است که جاجرم رستاقی کوچک و نیکو است که در آن شهری است با جامعی بزرگ و زیبا و هفتاد قریه دارد (همانجا). در قرن ششم و مدتها پس از آن جاجرم از لحاظ تقسیمات اداری همچنان جزو جوین بود. علی بن زید بیهقی (متوفی 565 ص 55 ـ56) و سمعانی (506 ـ562 همانجا) نیز جاجرم را شهری بین نشابور و جرجان متصل به جوین ضبط کرده اند. ظاهرا در دورة خوارزمشاهیان (491ـ 628) جاجرم همچنان در مسیر خراسان به فلات مرکزی ایران قرار داشت . در 568 تکش خوارزمشاه (حک :568 ـ596) بر تخت خوارزم نشست و پس از چندی در عزیمت به عراق وارد جاجرم شد (رشیدالدین فضل الله ج 1 ص 343ـ344). در آستانة حملة مغولان به ایران شهر جاجرم در بین کوره های نیشابور و جوین و جرجان قرار داشت و مشتمل بر دهکده های بسیار بود (یاقوت حموی همانجا).

در 617 در حملة مغولان به ایران بلاد خراسان یکی پس از دیگری به تصرف سپاهیان چنگیز در آمد (رشیدالدین فضل الله ج 1 ص 517 ـ519) و ظاهرا جاجرم نیز به دست آنان افتاد. در 630 جاجرم با بیهق و اسفراین و دیگر ولایات خراسان به ملک بهاءالدین سردار مغول محول شد (همان ج 1 ص 662). ظاهرا مغولان جاده هایی که بسطام ـ جاجرم ـ اسفراین ـ خبوشان (قوچان ) را به بخارا و سمرقند پیوند می داد و از سوی دیگر جادة نیشابور ـ هرات و نیز جاده ای که جاجرم را از طریق بسطام به گرگان (= جرجان ) و کومش (سمنان ) می رساند در دست گرفتند. در این رویدادهای نظامی جاجرم از لحاظ سوق الجیشی اهمیت فراوان داشت و واقع بودن آن در نزدیکی چمن کالپوش (در مغرب جاجرم ) با آب فراوان نیاز مهاجمان را به علوفه برای اسبها و حیوانات بارکش تأمین می کرد. این وضع سوق الجیشی تا دورة رضاشاه یعنی وارد شدن اتومبیل به ایران و احداث راههای جدید اتومبیل رو ادامه یافت . در 690 غازان خان برای جنگ با سرداران شورشی در آذربایجان وارد جاجرم شد و از آنجا از جادة بسطام به دامغان و سمنان رفت تا به آذربایجان عزیمت کند (همان ج 2 ص 1227ـ1230). در نیمة قرن هشتم حمدالله مستوفی (ص 150) شهر جاجرم را که از اقلیم چهارم است دارای گیاهان سمی در اطراف آن معرفی کرده است که بدین سبب لشکر بیگانه نمی تواند به آنجا دست یابد و در آن شهر قلعه ای بوده است . به نوشتة وی خانه های شهر جلوه دار و محصول آن غله و میوة فراوان بوده است .

در جنبش سربداران (737ـ766) مدتی بسطام فرهادجرد/ فرهادگرد نیشابور و سبزوار به دست آنان افتاد (اسفزاری ج 2 ص 378ـ379). احتمالا در این دوره جاجرم هم که بر سر راه بسطام قرار داشت به دست آنان افتاده بود. پیش از 778 علی مؤید سبزواری از سربداران در سبزوار خروج کرده بر بعضی ممالک خراسان (ظاهرا جاجرم هم ) مستولی گشت چنانکه از بسطام تا فرهادجرد و جام را در تصرف آورد و اظهار مذهب شیعه کرد و به نام خود سکه زد و خطبه خواند (همان ج 2 ص 29ـ30 378).

در 778 به لحاظ مغشوش بودن اوضاع اقتصادی ـ اجتماعی خراسان بر اثر سقوط سربداران درویش رکن الدین نامی از فارس با سیصد سوار از سوی شاه شجاع به خراسان آمد و جاجرم و بحرآباد (در ح 84 کیلومتری شمال غربی سبزوار) را فتح کرد (همان ج 2 ص 33). در 802 در حملة تیمور به ایران تیمور به شاهرخ که در هرات به سر می برد دستور داد تا به آذربایجان حمله کند. شاهرخ با سپاهی به سوی بسطام و دامغان رفت و سپس وارد جاجرم شد (شرف الدین علی یزدی ج 2 ص 151ـ153). کلاویخو در 805/1402 در رأس هیئت سه نفری از سوی هانری سوم به دربار تیمور عزیمت کرد و در 807/ 1404 به جاجرم رسید ( رجوع کنید به کلاویخو ص 20ـ21 31). به نوشتة کلاویخو (ص 184ـ 185). هنگامی که او در جاجرم بود شهر حصاری نداشت و در پای تپه ای قرار گرفته بود و آب شهر از نهرهایی که کنده شده بود به شهر آورده می شد. در وسط شهر قلعه ای بود که بر بالای تپه ای مصنوعی قرار داشت . مصالح قلعه از خشت خام بود که در زمستان بر اثر بارش برف و باران سیل شهر را فرا گرفته نیمی از شهر ویران شده و به قلعه آسیب رسیده بود. در چاپارخانه ها گاهی یکصد و گاهی دویست اسب نگهداری می شد که یامچیها متصدی آن بودند. در 807 جاجرم را شخصی به نام سیدخواجه غارت کرد و گروهی از مردم آنجا را به قتل رساند (خوافی ج 3 ص 155). در اوایل قرن نهم به نوشتة حافظ ابرو (ج 2 ص 107) ولایت جاجرم با قصبه و قریة جرمق (= گرمه ) و توابع جزو ولایت خراسان شمرده می شد. در آستانة بر سر کار آمدن صفویان خراسان از لحاظ اقتصادی ـ اجتماعی وضع مناسبی نداشت و صحنة جنگها و لشکرکشیها بود. به نوشتة اسفزاری (ج 2 ص 351ـ352) مملکت خراسان به سبب آمدوشد لشکرها خراب بود چنانکه از حدود جاجرم تا سواحل مرغاب زراعت نشده بود. در سال 1000 (سال پنجم جلوس شاه عباس اول ) شهر جاجرم با دیگر بلاد خراسان مانند اسفراین و سبزوار و مزینان به دست ازبکان افتاد و فرمانده آنان حاکمانی در آن شهرها و ولایت گماشت و خود به سوی بلخ رفت (اسکندرمنشی ج 2 ص 446).

در سال ششم سلطنت شاه عباس اول اهالی مزینان شورش کردند و عبدالمؤمن خان بهادر ازبک را کشتند و سر او را نزد شاه عباس فرستادند. در پی آن حاکم ازبک جاجرم نیز فرار کرد (همان ج 2 ص 453). در سال دوازدهم جلوس شاه عباس اول او که برای بیرون راندن ازبکان وارد خراسان شده بود به جاجرم رفت (همان ج 2 ص 565). به نوشتة اعتمادالسلطنه طایفة رمضانلو که در زمان نادرشاه به چمن کالپوش در جاجرم کوچانده شده بودند توانستند به سرپرستی کاظم خان از متمولان آن طایفه مدتی جاجرم را در دست بگیرند. از بناهای ساخته شده در دورة کاظم خان قلعه ای در جنوب شهر بیرون از حصار است (1362ـ1363 ش ج 1 ص 115).

در دورة قاجار جاجرم ولایتی از خراسان به شمار می آمد و قصبه ای آباد و قلعه ای بزرگ داشت که در وسط شهر واقع بود و پیرامون آن بستانها و مزارع قرار گرفته بود و چهارصد خانوار داشت ( رجوع کنید به هدایت ص 290).

کرزن (ج 1 ص 259) نیز از جادة جاجرم ـ بجنورد ـ قوچان نام برده که راهی به سوی خراسان بوده است . در 1283 ناصرالدین شاه برای زیارت مشهد و نیز هنگام بازگشت یک روز در شهر جاجرم اقامت گزید (اعتمادالسلطنه 1367ـ 1368 ش ج 4 ص 1892ـ1893 قس حکیم الممالک ص 371 به بعد). در 1301 اعتمادالسلطنه (1362ـ1363 ش ج 1 ص 114ـ 118) نوشته است که جاجرم قصبه ای معتبر بود با قلعه و برجها و باغهای فراوان . حصار شهر مدور و دارای سی برج بودکه هر یک از دیگری سی ذرع فاصله داشت . او نیز از قلعة آن (نارین قلعه ) یاد کرده که بر روی تل مصنوعی بنا شده بود و چهار برج داشت و محیط آن 350 ذرع و به دور آن خندقی به عرض چهار ذرع حفر شده بود. شهر هفت محله و یک کاروانسرای معتبر و چند مسجد داشت . مسجد جامع آن بسیار قدیمی بود و تاریخ 77 در آن به چشم می خورد که به احتمال قریب به یقین باید سال 577 باشد. اعتمادالسلطنه همچنین از بادهای جنوب به شمال جاجرم که از کویر می وزد و پل ابریشم واقع در جنوب شرقی جاجرم سخن گفته است .

ظاهرا در اواخر دورة ناصرالدین شاه (حک : 1264ـ1313) جمعیت شهر به پانصد خانوار می رسید ( رجوع کنید به ییت ص 360). در دورة قاجار جاجرم از لحاظ تقسیمات کشوری ـ سیاسی اغلب دستخوش تغییرات بود. بنا بر مطالب مطلع الشمس (ج 1 ص 119 حاشیه ) جاجرم زمانی جزو بسطام و گاهی جزو استرآباد و در دورة فتحعلی شاه جزو ولایت شاهرود و بسطام شمرده می شد و هنگام آمدن محمدشاه به کالپوش جاجرم جزو ناحیة نردین گردید و حکومت آن به محمد حسنخان نردینی سپرده شد. در سفر اول ناصرالدین شاه به خراسان جاجرم دوباره جزو حکومت بجنورد شد. گرچه گاهی از بجنورد مجزا می شد سرانجام جزو بجنورد به شمار می آمد. در 1309 ش راه بجنورد ـ گنبدقابوس (گنبد کاووس ) تسطیح و در فصل تابستان برای عبور اتومبیل مناسب شد. این راه جدیدی بود که مشهد را از طریق قوچان به بجنورد و گنبدقابوس و بندرشاه (بندر ترکمن ) و ساری و از راه فیروزکوه به تهران پیوند می داد (کیهان ج 3 ص 446) ظاهرا چند سال پیش از آن هم (از 1309) احداث جادة شوسة تهران ـ شاهرود ـ نیشابور به پایان رسیده بود ( رجوع کنید بههمانجا). بدین طریق جاجرم اهمیت خود را که بیش از هزار سال به سبب قرار گرفتن در مسیر خراسان داشت از دست داد.

منابع : معین الدین محمد اسفزاری روضات الجنات فی اوصاف مدینة هرات چاپ محمدکاظم امام تهران 1338ـ1339 ش اسکندرمنشی اطلس راههای ایران تهران : گیتاشناسی 1374 ش محمدحسن بن علی اعتمادالسلطنه مرآة البلدان چاپ عبدالحسین نوائی و میرهاشم محدث تهران 1367ـ 1368 ش همو مطلع الشمس چاپ سنگی تهران 1301ـ13 چاپ تیمور برهان لیمودهی چاپ افست تهران 1362ـ1363 ش ایران . قانون تقسیمات کشوری آبان 1316 قانون تقسیمات کشور و وظایف فرمانداران و بخشداران مصوب 16 آبان ماه 1316 چاپ دوم تهران ] بی تا. [ ایران . قوانین و احکام مجموعة قوانین سال 1316 تهران روزنامة رسمی کشور شاهنشاهی ایران ] بی تا. [ همو مجموعة قوانین سال 1376 تهران : روزنامة رسمی کشور 1377 ش همو مجموعة قوانین و مقررات مربوط به وزارت کشور: از آغاز پیروزی انقلاب اسلامی تا پایان سال 1369 تهران 1370 ش ایران . وزارت کشور تقسیمات کشور

شاهنشاهی ایران تهران 1355 ش ایران . وزارت کشور. ادارة کل آمار و ثبت احوال کتاب جغرافیا و اسامی دهات کشور ج 3 تهران 1331 ش ایران . وزارت کشور. معاونت سیاسی . دفتر تقسیمات کشوری نشریة اسامی عناصر و واحدهای تقسیماتی ( به همراه مراکز ) تهران 1382 ش الف همو نشریة تاریخ تأسیس عناصر تقسیماتی به همراه شمارة مصوبات آن تهران 1382 ش ب بلاذری (بیروت ) علی بن زید بیهقی کتاب تاریخ بیهق چاپ کلیم الله حسینی حیدرآباد 1388/ 1968 عباس جعفری گیتاشناسی ایران تهران 1368ـ 1379 ش عبدالله بن لطف الله حافظ ابرو تاریخ حافظ ابرو ج 2: بخش جغرافیای خراسان چاپ کرافولسکی ویسبادن 1982 حدودالعالم علینقی بن اسماعیل حکیم الممالک روزنامة سفر خراسان تهران 1356 ش حمدالله مستوفی نزهة القلوب احمدبن محمد خوافی مجمل فصیحی چاپ محمود فرخ مشهد 1339ـ1341 ش رشیدالدین فضل الله روزنامة رسمی جمهوری اسلامی ایران ش 17268 25 خرداد 1383 سازمان برنامه و بودجة استان خراسان معاونت هماهنگی و برنامه ریزی آمارنامة استان خراسان 1376 مشهد 1377 ش سمعانی شرف الدین علی یزدی ظفرنامه : تاریخ عمومی مفصل ایران در دورة تیموریان چاپ محمد عباسی تهران 1336 ش فرهنگ جغرافیائی آبادیهای کشور جمهوری اسلامی ایران

ج 10ـ 18: قزل آروات ـ کوه کورخود تهران : ادارة جغرافیائی ارتش 1366 ش ج 30 40 41: میامی ترود باغستان تهران : ادارة جغرافیائی ارتش 1367 ش جرج ناتانیل کرزن ایران و قضیة ایران ترجمة غلامعلی وحید مازندرانی تهران 1362 ش روی گونثالث د کلاویخو سفرنامة کلاویخو ترجمة مسعود رجب نیا تهران 1344 ش مسعود کیهان جغرافیای مفصل ایران تهران 1310ـ 1311 ش مرکز آمار ایران سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375: شناسنامة آبادیهای کشور استان خراسان شهرستان بجنورد تهران 1376 ش الف همو سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375: نتایج تفصیلی کل کشور تهران 1376 ش ب مقدسی نقشة تقسیمات کشوری ایران مقیاس 000 500 2:1 تهران : گیتاشناسی 1377 ش رضاقلی بن محمدهادی هدایت کتاب فرهنگ انجمن آرای ناصری چاپ سنگی تهران 1288 چاپ افست تهران ] بی تا. [ یاقوت حموی چارلز ادوارد ییت خراسان و سیستان ترجمة قدرت الله روشنی زعفرانلو و مهرداد رهبری تهران 1365 ش .

شهرستان گرمه در خراسان شمالی ایجاد شد( مهر ماه 87)

وزير كشور پيش از ابلاغ مصوبه تاسيس شهرستان جديد گرمه به اهالي اين شهر، با مردم شهر جاجرم در مصلي اين شهر به سخن نشست.
وي در جمع مردم جاجرم گفت‌: انقلاب اسلامي ايران در شرايطي شكل گرفت كه به جهت رفتار ظالمانه‌اي كه طاغوت نسبت به مردم كشور ما روا مي‌داشت رژيم پهلوي كنار زده شد تا به جاي آن كرامت انساني و عدالت جايگزين شود‌.
كردان مبناي امام راحل و مقام معظم رهبري و فلسفه دين مبين اسلام را رعايت عدالت و برخورداري از امكانات مناسب براي مردم سراسر كشور دانست و افزود: در طي 30 سال‌، انقلاب شكوهمند اسلامي ايران علي رغم اينكه در يك پيكار سخت و شگفت با استكبار جهاني قرار داشت، اما همه منابع مادي و معنوي خود را معطوف به پيشرفت عمران و توسعه مردم كشورش كرد‌ .
وي شهرستان جاجرم را داراي پيشينه تاريخي و علمي عنوان كرد كه در دوران دفاع مقدس نيز نقش بسيار ارزنده اي را در مشاركت در جبهه‌هاي حق عليه باطل داشته است.
وي اين امر را نشانگر وفاداري مردم اين منطقه به نظام جمهوري اسلامي ايران دانست كه دولت نيز براي رسيدگي بيشتر نسبت به اين شهرستان اقدام به تاسيس شهرستان‌هاي جديد جاجرم و گرمه به صورت مستقل نموده است.
وي ابراز اميدواري كرد تا با تلاش مردم و مسئولان منطقه اين شهرستان در شاخص‌هاي مختلف ارتقا يابد.
كردان يادآور شد‌: بايد بدانيم همه ما مردم ايران در هر نقطه‌اي كه زندگي مي‌كنيم برادر هم هستيم و روحيه برادري و اخوت و محبت و دوستي ، عشق و علاقمندي مان را بايد به يكديگر ظهور و بروز نماييم‌.
وي خطاب به مردم و مسئولان حاضر در اين مراسم گفت‌: اميدوارم تلاشتان را براي توليد افزوده به مردم‌، خدمت به اسلام و انقلاب و وفاداري به دولت نهم و انگيزه‌هاي كار و تلاش براي زندگي بهتر در راستاي خدمت به ايران اسلامي مضاعف و تصميم بگيريد تا در ساخت ايراني آزاد و آباد گام برداريد‌ .
وزير كشور همچنين از تلاش ها و پيگيري‌هاي استاندار خراسان شمالي و نمايندگان اين استان براي تاسيس شهرستان جديد گرمه قدرداني كرد.
کردان همچنین در پارك شقايق اين شهر گرمه با حضور مجمع نمايندگان خراسان شمالي و معاون سياسي امنيتي اين استان و جمع كثيري از شهروندان منطقه برگزار شد، وزير كشور با اشاره به ضرورت تقويت روحيه وحدت در اهالي مناطق گرمه و جاجرم از آنان خواست تا به عنوان يك حركت نمادين روزي را به عنوان روز دوستي مشخص و اهالي دو منطقه به ديدار يكديگر بروند.
علي كردان با بيان اينكه انگيزه‌هاي ارتقاي سطح هر منطقه نيازمند روحيه انقلابي و ديني نيز است گفت: در تمامي آيات الهي‌، سنت نبوي و در رفتار علوي به روحيه اخوت‌، محبت و دوستي تاكيد شده است.
وي افزود: امروز شما اهالي گرمه با پيگيري‌هاي وزارت كشور شاهد تاسيس شهرستان گرمه هستيد و با ابلاغ مصوبه دولت رسماً اين شهرستان به مركزيت منطقه به اين شهر واگذار شده است.
وي اضافه كرد: بايد از اين پس محبت‌هاي خويش را به مردم جاجرم بيشتر كنيد تا خداوند بزرگ توفيق توسعه و كرامت روز افزون را براي شما مقدر نمايد.
وزير كشور يادآور شد: ما در شهرستان جاجرم پيشنهاد كرديم تا مردم به صورت نمادين حركت كرده و در تاسيس شهرستان جديد گرمه شركت كنند و از شما اهالي گرمه نيز انتظار داريم دوستي و محبت دستتانتان را به دوستي‌ها بفشاريد و ضمن عزيمت به اين شهرستان روز دوستي را پي ريزي كنيد.
وي اين امر را سبب استفاده مطلوبتر از استعداد‌هاي موجود در اين منطقه دانست‌.
شهرستان جديد گرمه در 155 كيلومتري جنوب غربي بجنورد واقع شده است.
دو شهر گرمه و جاجرم در فاصله ۱۰كيلومتري يكدگير قرار دارند
 

تصويب نامه درخصوص تغييرات و اصلاحات تقسيمات كشوري در استان خراسان شمالي

۲۱/۸/۱۳۸۷ شماره ١٤٦٦٨٦ /ت ٤١٠٨٦ ه

وزارت كشور

هيئت وزيران در جلسه مورخ ٢٨/۷/۱۳۸۷بنا به پيشنهاد شماره ٩١٥٢٦ /۴۲/۴/۱ مورخ ۱۶/۷/۱۳۸۷وزارت كشور و به استناد ماده ( ١٣ ) قانون تعاريف و ضوابط تقسيمات كشوري - مصوب ۱۳۶۲-   تصويب نمود:

تغييرات و اصلاحات تقسيماتي زير در استان خراسان شمالي انجام مي‌شود:

 ١ مركز دهستان مياندشت بخش مركزي شهرستان جاجرم از شهر ايور به روستاي اميرآباد تغيير مييابد.

 ٢ روستاها، مزارع و مكانهاي زير از دهستان مياندشت بخش مركزي منترع و به دهستان گلستان همين بخش مطابق نقشه ١:250000 پيوست كه به مهر پيوست تصويب نامه هيئت وزيران تأييد شده است، ملحق مي گردد:

 آسياب هشتم، آسياب نهم، اسلام آباد، بندخاكي دهنه دلبر بيدك آقاحسيني، جامه خانه، جلال آباد، چاه مشاع شهيد اماني، چاه مشاع شهيدبهشتي، چاه مشاع شهيد هاشمي نژاد، چاه مشاع مطهري، چاه مشاع مهدي آباد، حاج ابراهيم، حمزه سيدالشهدا، خميني آباد، دامداري دلبر، رجال آباد، زورآباد، ساقارچيان، سرچايان، سعيدآباد، سنجت آباد، شاه آباد عليا، شجاع آباد، شهيد باهنر، شهيد چمران، شهيد رجايي، شيرالي، علمده، قلي آباد، كارگاه آسفالت، كشمش آباد، كلاته اشتر،كلاته ايور، كلاته باقر، كلاته بيد، كلاته حاجي، كلاته حاجي بالا، كلاته حمزه، كلاته خواجه سنگو، كلاته رحيم آباد، كلاته سردي، كلاته سهراب خان، كلاته شورابي، كلاته علي بابا، كلاته كال، كلاته كربلاي يعبدالله، كلاته كنار، كلاته محمدبيك، كلاته معصوم آباد، كلاته ميانه، كلاته ميرزا، كلاته نجمان، كلاته نو، كوره آجر كميته امداد، كوره حسن شاه مرادي، مرغزارآباد، مفتاح آباد، منجيق آباد، ميهماندهي، نودهي، نيدهي و هارون آباد.

 ٣ دهستان بالادشت به مركزيت روستاي اصغرآباد از تركيب روستاها، مزارع و مكانهاي زير مطابق نقشه 1:250000 پيوست كه به مهر پيوست تصويب نامه هيئت وزيران تأييد شده است، در تابعيت بخش مركزي شهرستان جاجرم ايجاد و تأسيس مي‌گردد:

آسياب هشتم، آسياب نهم، اسلام آباد، اصغرآباد، انبار راه سازي، برزنه، بلقي سفلي، بلقي عليا، بندخاكي دهنه دلبر، بيدك، بيدك آقاحسيني، جامه خانه، جلال آباد، چاه غلامي، چاه مشاع اسلام آباد، چاه مشاع شهيداماني، چاه مشاع شهيدبهشتي، چاه مشاع شهيدهاشمي نژاد، چاه مشاع شهيد يزداني ١، چاه مشاع شهيد يزداني ٢، چاه مشاع شهيد يزداني ٣، چاه مشاع مطهري، چاه مشاع مهدي آباد، چشمه پوريا، چشمه حاج اكبر، چشمه ريگي، چارجوبه، حاج ابراهيم، حسين آباد، حمزه سيدالشهدا، خميني آباد، دامداري ولي محمد، دامداري دلبر، رباط عشق، رجال آباد، زعفران چاه، زورآباد، ساقارچيان، سرچايان، سعيدآباد، سنج تآباد، شاه آبادعليا، شجاع آباد، شورك بالا، شورك پايين، شهيد باهنر، شهيد چمران، شهيد رجايي، شيرالي، عللي، علمده، قره چشمه بالا، قره چشمه پايين، قزل حصاربالا، قزل حصار پايين، قلي آباد، كارگاه آسفالت، كج بيد، كج بيدبالا، كركي، كشمش آباد، كلاته اشتر، كلاته ايور، كلاته باقر، كلاته بيد، كلاته حاجي، كلاته حاجي بالا، كلاته حمزه، كلاته خواجه سنگو، كلاته رحيم آباد، كلاته سردي، كلاته سهراب خان، كلاته شورابي، كلاته علي بابا، كلاته كال، كلاته كربلايي عبدالله، كلاته كنار، كلاته محمدبيك، كلاته معصوم آباد، كلاته ميانه، كلاته ميرزا، كلاته نجمان، كلاته نو، كوره آجر كميته امداد، كوره حسن شاه مرادي، گوداري، مرغزار، مرغزارآباد، مشما (مشمي) مفتاح آباد، منجيق آباد، ميهماندهي، نودهي، ني دهي، ني وال و هارون آباد.

 ٤ نقاط جمعيتي گرمه جاجرم از يكديگر منفك و هر كدام به عنوان شهر مستقل شناخته مي‌شوند.

 ٥  مركز شهرستان جاجرم شهر جاجرم تعيين مي‌گردد.

 ٦  بخش گرمه به مركزيت شهر گرمه از تركيب دهستانهاي گلستان و بالادشت در تابعيت شهرستان جاجرم ايجاد و تأسيس مي‌گردد.

 ٧ شهرستان گرمه به مركزيت شهرگرمه شامل بخش مركزي و متشكل از دهستانهاي گلستان و بالادشت در تابعيت استان خراسان شمالي ايجاد و تأسيس مي‌گردد.

 معاون اول رئيس جمهور  پرويز داودي

        موضوع: آشنایی با شهرستان جاجرم     نويسنده: بچه جاجرم  

  قلعه جلال الدين جاجرم
قلعه جلال الدين که از سنگ و آجر و گچ ساخته شده و عبارت از است از شش برج و چند يورت . اين قلعه که قطرا از شمال به جنوب اطول از مغرب به شرق است در داخله ي قلعه در طرف شمال غربي چاهي است مخصوص آب قلعه که حالا تقريبا بيست ذرع عمق دارد و پيداست که پر شده است . آنچه معلوم مي شود چون چشمه بزرگي است دامنه ي تپه اي که قلعه بالاي آن ساخته شده منفجر است ،اين چاه پايابي بوده که آب از آن با مشک بالا مي آورده اند. در دهنه ي چاه صناعت و بنايي نشده همان حفره است و در اطراف چاه آثار کلنگ ديده نمي شود مثل اين که اين دهنه طبيعي است بناي اين قلعه به جهت قراولي و نگهباني شده بلکه يکي از مستحکمات شمرده ميشود . اما آب چشمه که موسوم به چشمه ي جلال الدين است از طرف جنوب غربي تلي که قلعه در بالاي آن ساخته شده سر چشمه گرفته به طرف جنوب شرقي که قصبه ي جاجرم در آن طرف واقع شده جريان دارد . اين چشمه در اواسط تابستان پنج سنگ آب دارد. و ثلث اين آب ، خالصه ديوان ويک ثلث مال رعيت است اين آب بسيار غليظ و با رايحه ي گوگرد مي باشد اين قلعه که روي تپه اي کوتاه قرار دارد تقريبا تمامي از سنگ و ملات بنا شده و به اين خاطر در خراسان کم نظير است . اين قلعه شش ظلعي بود و در هر گوشه آن يک برج قرار داشت. هر وجه داخل اين شش ظلعي چهارده متر و چهل سانتي متر طول داشت . تعدادي کوزه گلي بزرگ ،به رنگ قرمز تيره که خيلي خوب ساخته شده بودند در ديوار ها و درون اين برج ها کار گذاشته شده بودند و پي اين قلعه نيز تا عمق نسبتا زيادي در خاک پيش مي رفت . اين مورد در خراسان خيلي به ندرت ديده ميشود چون معمولا در اين منطقه پي ساختمان ضعيف ترين و سست ترين قسمت آن است . درست در پايين تپه و در غرب آن چشمه اي وجود داشت، اما به نظر مي رسيد که آب اين قلعه از طريق چاهي که در دل صخره ها حفر کرده بودند تامين مي گرديده است. کوزه هاي دفن شده در ديوار وبرج ها بري ذخيره سازي آرد بوده است. زيرا آب اين قلعه از طريق همين چاه که در درون آن واقع ميباشد تامين مي گرديده است و کلابه نظر مي رسد که اين چاه حفر نشده و طبيعي باشد .و آب اين چشمه بوي گوگرد مي داده و اين چاه نزديک به بيست ذرع عمق داشته است . در نزديکي جاجرم تپه اي هست که شقاق نام دارد و در اين تپه شکافي هست که از آن آبي به اندازه دو سنگ خارج ميگردد يعني اين آب ميتواند دو سنگ آسياب را به چرخش در آورد . همچينين در عجايب المخلوقات آمده است که در اين تپه غاري بوده که اگر کسي درون آن وارد مي شده ،از بوي بد آن مسموم مي شده . در فاصله ي 130 کيلومتري جنوب غربي بجنورد و بين راه جاجرم و گرمه بر روي تپه اي مرتفع قلعه اي است که به احتمال قوي از استحکامات نظامي در دوره ي خود بوده و به قلعه ي جلال الدين معروف است. اين قلعه داراي شش برج مدور است همگي به صورت مخروبه در آمده است. مصالح اين بنا از سنگ هاي نا منظم با ملاط گچ است. ورودي اين بنا از ضلع شرقي بوده و احتمالا عمارتي دو طبقه سر در را تشکيل مي داده است.
قلعه جلال الدین جاجرم
        موضوع: آثار باستانی جاجرم     نويسنده: بچه جاجرم  

  پیشینه تاریخی جاجرم

 

پيشينه زيست انساني

در دوران ميان سنگي يعني از حدود 8000 تا 20000 سال پيش ، تنها مكان شناخته شده در خراسان منحصر به ”تپه پهلوان“ جاجرم است. در هزاره پنجم و چهارم پيش از ميلاد، جاجرم مسكن و ماواي جمعي از ساكنين منطقه بوده است. در اين منطقه، تپه پهلوان و حيدران و كلاته حسن مسكون بوده اند. آثار هنري بجا مانده از آن دوران كه در قطعات سفال خلاصه مي شوند، حاكي از شناخت هنرمندان نسبت به قانونمنديهاي زيبا شناسي و توان آنها در پرداخت ظروف زيبا مي باشد. هزاره سوم پيش از ميلاد ، دوران شكوفايي و عظمت فرهنگي ايرانيان بومي يا آسيايي بود . از اين دوران دو مكان در جاجرم شناسايي گرديده اند و مويد اين واقعيتند كه در آن دوران، منطقه جاجرم با ساير زيستگاههاي فلات ايران، تبادل فرهنگ داشته است.  قدمت سنگ نگاره جربت در منطقه جاجرم را اگر بدليل ويژگيهايي كه دارد نخواهيم به دوران نوسنگي برسانيم از هزاره اول پيش از ميلاد حكايت داشته كه در تاريخ معماري ايران از اهميت فراواني برخوردار است.

هخامنشيان

درتقسيمات كشوري دوره هخامنشي، كشور ايران براساس ملاحظات قومي و نژادي به 30 ايالت تقسيم مي شده كه يكي از آنان خراسان يا پارت ذكر شده  است. متون تاريخي حاكي از اين هستند كه همواره در دوران هخامنشي طغيانهايي عليه سلاطين و حكام هخامنشي در اين ناحيه مي شده است. بنابراين ايلت يا به قول يونانيان، ساتراپ پارت اگر چه وابسته به كشور پهناور هخامنشي بود ولي گويا از نظر آداب اجتماعي و هنري استقلال داشته است‏‏‏‏؛ زيرا مكانهايي در قلمرو پارت در خراسان و بخصوص جاجرم شناسايي شده اند كه اثري از هنر خاص و شناخته شده هخامنشيان در آنها مشاهده نشده است. چه بسا امكان دارد شماري از تپه ها و مكانهايي كه بعنوان آثار دوران اشكاني شناسايي شده اند، مسكن پارتيان در دوران هخامنشي باشند .

 

سلوكيان

به عقيده  ”سر پرسي سايكس“ مسير عبور اسكندر، فاتح بزرگ مقدوني، از منطقه جاجرم بوده و جنگ بين او و دارا ( داريوش سوم ) و قتل دارا نيز در همين ناحيه واقع گرديده است. بنابراين، جاجرم نيز جولانگاه مقدونيان بوده و از سم ستوران يوناني در امان نبوده است.

در دوره جانشينان اسكندر، جاجرم در تصرف سلوكيان بود؛ اما فرمانروايي آنان ديري نپاييد و با قيام اشكانيان در همين صفحات شمالي خراسان، جاجرم نيز به تصرف اشكانيان در آمد.

اشكانيان

دولت اشكانيان ، اولين دولت ايراني بود كه توانست با يونانيان وارد مبارزه شود. اشك اول سلسله اشكاني را به سال 250 ق. م. تشكيل داد. از اين دوران يك زيستگاه (آتشكده معروف آساك در نواحي شمال شهرستان جاجرم،  در نزديكي روستاي جوشقان ) در جاجرم مورد شناسايي قرار گرفته است. بديهي است كه مكانهاي متعلق به اين دوران بايد به مراتب بيش از اينها باشد؛ اما لايه هاي تمدني مربوط به دوران ساساني و اسلامي آن زيستگاهها را پوشانده اند. مسلما در آينده با حفاري علمي محوطه هاي باستاني شهرستان جاجرم، لايه هاي تمدني ديگر پيش از اسلام رخ خواهند نمود و تاريخ اين منطقه در گذشته هاي دور را رقم خواهد زد. 

جاجرم در دوره اشكانيان داراي اهميت فوق العاده تجاري و سياسي بوده است. در سال 1337 خورشيدي ، سكه اي از نارين قلعه جاجرم كشف گرديد كه مربوط به گودرز دوم اشكاني است. برخي از مستشرقين از جمله ”راولينسون“ هكاتم پوليس يا شهر صد دروازه را در حوالي جاجرم مي دانند. اگر جاجرم همان هكاتم پوليس باشد، پايتخت تيرداد اول است. اشكانيان 470 سال حكومت كردند.

 ساسانيان

متصرفات و محدوده دولت ساسانيان، تقريبا همان وسعت عصر اشكانيان را در بر ميگرفت و قلمرو پارت حفظ شد. حادثه مهمي كه در رابطه با تاريخ جاجرم در دوره ساسانيان قابل ذكر است. رويداد بركناري قباد (كواد) از پادشاهي و فرار او از طريق ابرشهر (نيشابور) به اسپرائين (اسفراين) در نزديكي جاجرم است.

قباد در اين محل با دختر مرزبان يا دهگان ازدواج نمود و حاصل آن ازدواج پسري به نام انوشيروان بود كه بعدها با لقب كسري به تخت سلطنت نشست. در منابع پارسي و تازي از اين ماجرا به تفصيل سخن رفته است. جاجرم در اين دوره در مسير راه كاروان روي به طرف شمال و عشق آباد و نسا قرار داشته است. هر چند كه در اين دوره جاجرم در مقايسه با دوره اشكانيان، از پايتخت ساساني دور است ولي مسير راه تجاري (بويژه راه تجاري ابريشم با توجه به اهميت آن در اين دوره ) مي بايست بر اهميت موقعيت جاجرم افزوده باشد.

 عباسيان

بلاذري (متوفاي 297 هـ) در كتاب « فتوخ البلدان » فتح منطقه جاجرم را در سال 31 هـ در زمان خلافت عثمان بن عفان و به دست عبدالله بن عامر كريز مي داند. ابومسلم خراساني در سال 129 هـ از مرو قيام كرد و نيشابور را پايگاه اصلي و مركز حكمراني خود قرار داد. در سفري كه به دعوت ابراهيم امام، از خراسان عازم حج بود از نسا به جاجرم و از اينجا از طريق راه كارواني جاجرم به قومس رفته است. به هر حال، جاجرمي ها در اين قيام ملي بر عليه امويان شركت داشته اند. هر چند مردم خراسان از اين قيام و پيروزي آن بهره اي نبردند و شيريني استقلال را نچشيدند؛ اما اين حركت، بعدها سبب بوجود آمدن حكومتهاي نيمه مستقل در ايران شد. از اين تاريخ به بعد، سرگذشت جاجرم از آنچه بر ديگر شهرهاي خراسان رفته جدا نيست. بنابراين تاريخ جاجرم، بعنوان بخشي از تاريخ خراسان بزرگ مطرح است. بخشي كه شاهراه است و نه دور افتاده. هر حادثه اي كه در خراسان روي دهد، بر اينجا اثر مستقيم دارد.

 طاهريان

در عصر طاهريان ( 259ـ205 هـ ) ابر شهر يا نيشابور، مركز امارت گشت؛ و طبعا جاجرم بعنوان يكي از شهرها و مناطق ولايت نيشابور اهميت بسزايي يافت. ابن فندق به نقل از حاكم نيشابوري نوشته است:  ”هارون الرشيد از راه جاجرم و اسفراين به نيشابور آمده. اين آخرين سفر خليفه عباسي است كه بمناسبت خروج حمزه بن آذرك خارجي كه تا سبزوار آمده بود، ار طريق گرگان به جاجرم و اسفراين و نيشابور آمده و سپس عازم طوس گرديدو در باغ حميدبن قحطبه به سال 193 هـ در گذشت“. به نظر مي رسد كه جاجرم در دوره طاهريان بعلت نزديكي به پايتخت ( نيشابور ) و نيز با قرار داشتن در راه مواصلاتي پايتخت به مازندران، ري و نسا، اهميت ويژه اي يافته است. بخصوص توجه عبدالله بن طاهر به امور كشاورزي خراسان و فرامين وي در اين زمينه مايه رونق و آباداني اين بخش از خراسان كه نزديك پايتخت آنان بوده، گرديده است. در منابع اين دوره در رابطه با مازندران و اقدامات مازيار، در كتاب ”تاريخ طبرستان و رويان و مازندران“ مي خوانيم: ”به سبب آنكه ماز، نام كوهي است كه از گيلان كشيده شده است تا به لار قصران و همچنين تا به جاجرم؛ و قول بعضي آنست كه مازيار از نژاد سوخرانيان بود، ديوار خود فرمود ساختند از جاجرم تا به جيلان. هنوز عمارت آن بجاي است و چند دروازه فرموده ساختند و دربان نشاندند تا كسي بي اذن او آمد و شد نتوان كردن و آن ديوار را ماز مي خواندند و درون آن را مازندران مي گفتند“.

 صفاريان

يعقوب به سال 259 هـ پايتخت طاهريان، شهر نيشابور را گرفت. در اين سال وي بدنبال عبدالله سگزي به نيشابور آمد كه در سجستان با يعقوب جنگها داشت. عبدالله به محمدبن طاهر پناه برد. يعقوب به تعقيب وي از طريق جاجرم راهي طبرستان شد. با بررسي در نقشه هاي تاريخي اين حمله، در نقشه سحاب خط سير يعقوب از نيشابور به طبرستان در سال 260 از راه نيشابور به جاجرم را نشان داده است. اما جاجرم تحت سلطه آنان در نيامده، زيرا در اين دوره علويان بر جاجرم و مناطق آن حكومت مي كردند. در كتاب تاريخ طبرستان در زمينه استيلاي آل باوند اينگونه آمده است:“ اصفهبد غلامي رومي داشت بفرستاد تا سر تاج الملوك را برداشت نزد اصفهبد آورد. اصفهبد كه بعد گرگان را هم به تصرف در آورده بود جاجرم را نيز مسخر گردانيد“.

نويسنده، در فصل ذكر جكومت علاءالدوله حسن بن رستم و چگونگي آن در خصوص جاجرم نوشته:“ …. و كوتوال معلوم كرد كه معاريف مازندران با علاءالدوله حسن در بيعت آمدند گفت او را به جهت آن بر قلعه در آورد تا به جاي ديگر نرود و حسام الدوله از آنجا بيرون آوردند چون پويمه رسيدند سر او را برداشتند و بردند بدعتهاي بد در مازندران پيدا كرد و اصفهبد شهريار كه عم زاده او بود بكشت و سابق الدوله قزويني را كه پدر او نظام الملك نام نهاده بود و بسطام و دامغان و جاجرم را بدو داده و از براي تعزيب پدر و تهنيت تاج و تخت او آمده قصد او معلوم كرد بگريخت و تا به هزار جريب در عقب بفرستاد تا بگرفتند و بياوردند و در بند كرد و چندان بداشت كه همانجا بمرد“ . 

 منبع :1- كتاب تاريخ جاجرم، تاليف حسين عليزاده جاجرم

 

        موضوع: آشنایی با شهرستان جاجرم     نويسنده: بچه جاجرم  

آخرين مطالب
»
» نمايشگاه فروش بهاره جاجرم گشايش يافت
» کمک 52 میلیون ریالی اصناف جاجرم به دانش‌آموزان بی بضاعت
» عیدی و سنوات کارگران جاجرم به موقع پرداخت می‌شود
» سنگ نگاره های جربت، هنری نقش بسته بر دامان کوه های جاجرم
» ساماندهی بافت‌های فرسوده جاجرم نیازمند ارائه تسهیلات است
» تاسیس کتابخانه در جاجرم به کندی پیش می‌رود
» جمعيت آهو در پناهگاه مياندشت جاجرم 60 درصد افزايش يافته است
» جشنواره قصه‌گویی در جاجرم برگزار می‌شود
» تیم کوهنوردی شهرستان جاجرم به قله دماوند صعود کرد

آرشيو
اسفند 1391
مرداد 1391
بهمن 1390
خرداد 1390
اردیبهشت 1390
شهریور 1389
مرداد 1389
خرداد 1389
اردیبهشت 1389
بهمن 1388
آذر 1388
آبان 1388
شهریور 1388
مرداد 1388
تیر 1388
خرداد 1388
اردیبهشت 1388
فروردین 1388
اسفند 1387
بهمن 1387
دی 1387
آذر 1387
آبان 1387
مهر 1387
شهریور 1387
بهمن 1386
مهر 1386
شهریور 1386

مطالب قبلی سایت
مشاهیر جاجرم
قلعه جلال الدين جاجرم
پیشینه تاریخی جاجرم
معرفی شاعران جاجرمی
معدن آهک جاجرم
سردابه ناویا
خراشا
یوزپلنگ آسیایی
جاجرم در یک نگاه
خراسان شمالی در یک نگاه
parsaspace
بلاگفا

آرشیو مطالب قبلی

بخش ویژه


مطالب خود را به ما ایمیل کنید با تشکر , مدیر سایت شهرستان جاجرم

<-blogid->

بچه جاجرم

<-blogid->

http://jajarmcity.blogfa.com

سایت شهرستان جاجرم

سایت شهرستان جاجرم

سایت شهرستان جاجرم

<-BlogAbout-> جاجرم

سایت شهرستان جاجرم

قالب پرشین وبلاگ

قالب بلاگفا

قالب وبلاگ

free template blog